Ban đêm con ốm, câu hỏi khó nhất là đi ngay hay chờ sáng. Nguyên tắc chung: nếu trẻ có một trong các dấu hiệu nguy hiểm như co giật, khó thở hoặc thở rút lõm ngực, tím tái, li bì khó đánh thức, không uống được hay nôn tất cả mọi thứ, có dấu hiệu mất nước nặng, sốt kèm chấm xuất huyết hoặc chảy máu, thì đi cấp cứu ngay hoặc gọi 115. Nếu con sốt nhưng vẫn tỉnh, uống được, chơi được khi hạ sốt, có thể theo dõi tại nhà và đưa đi khám vào buổi sáng.
Ở Tân Nhựt, cơ sở có cấp cứu gần nhất với nhiều nhà ở Tân Kiên cũ là Bệnh viện Nhi đồng Thành phố; nhà ở phía Tân Túc còn có bệnh viện đa khoa của huyện cũ ở khu trung tâm hành chính. Bài này không thay lời khuyên của bác sĩ và không hướng dẫn dùng thuốc theo liều; khi phân vân, đưa con đi khám là lựa chọn an toàn.
Dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay
Đây là những dấu hiệu mà các hướng dẫn chăm sóc trẻ em của ngành y tế coi là nguy hiểm. Thấy một trong số này, đừng chờ sáng, đừng chờ hỏi thêm ai.
- Co giật: trẻ giật tay chân, mắt trợn, không đáp ứng. Đặt trẻ nằm nghiêng, không nhét gì vào miệng, ghi nhận thời gian co giật, đưa đi ngay.
- Khó thở: thở nhanh bất thường, phập phồng cánh mũi, rút lõm lồng ngực khi hít vào, thở rít, môi tím.
- Li bì: trẻ lả, ngủ li bì, gọi khó tỉnh, không phản ứng như thường lệ.
- Không uống được hoặc nôn tất cả: bú, uống vào là nôn ra hết, kéo dài nhiều lần.
- Mất nước nặng: mắt trũng, môi khô, khóc không có nước mắt, rất lâu không đi tiểu, da véo lên chậm trở về.
- Sốt kèm chấm xuất huyết, chảy máu cam, chảy máu chân răng, đau bụng nhiều: nhất là vào mùa mưa khi sốt xuất huyết tăng.
- Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt: trẻ càng nhỏ, sốt càng cần được bác sĩ khám sớm.
- Tai nạn: ngã từ trên cao, va đầu rồi nôn, lơ mơ; nuốt pin, hoá chất, thuốc của người lớn; bỏng rộng; đuối nước dù đã tỉnh lại.
Danh sách này không đầy đủ. Bố mẹ là người hiểu con nhất; khi cảm thấy "con không giống mọi khi" một cách đáng lo, hãy tin cảm giác đó và đưa con đi khám.
Khi có thể theo dõi tại nhà đến sáng
Phần lớn những lần sốt ban đêm ở trẻ là do nhiễm siêu vi thông thường. Nếu con sốt nhưng tỉnh táo, vẫn uống nước, bú được, khi hạ sốt thì chơi, nói chuyện bình thường, không có dấu hiệu nguy hiểm nào ở trên, gia đình có thể theo dõi tại nhà và đưa con đi khám vào buổi sáng.
Theo dõi gồm: đo nhiệt độ bằng nhiệt kế (sờ trán không chính xác), ghi lại giờ đo và nhiệt độ; cho con uống nước, bú nhiều hơn; mặc đồ thoáng, không ủ kín; lau người bằng khăn ấm nếu con thấy dễ chịu. Thuốc hạ sốt chỉ dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đúng loại, đúng liều theo cân nặng của con, không tự phối nhiều loại.
Đặt báo thức để dậy kiểm tra con vài lần trong đêm. Nếu bất cứ lúc nào xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, chuyển sang phương án đi cấp cứu ngay. Sáng hôm sau, dù con đã đỡ, nếu sốt vẫn còn hoặc đã sốt từ hai ngày trở lên, nên đưa con đi khám.
Đi đâu lúc nửa đêm
Nguyên tắc là đến cơ sở y tế gần nhất có tiếp nhận cấp cứu. Trạm y tế xã và phần lớn phòng khám tư thường không làm việc ban đêm. Với gia đình ở Tân Kiên cũ, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố trên đường Võ Trần Chí là nơi có cấp cứu nhi gần. Nhà ở khu Tân Túc có thể gần bệnh viện đa khoa của huyện cũ ở khu trung tâm hành chính hơn; bệnh viện đa khoa cũng tiếp nhận cấp cứu trẻ em và sẽ chuyển nếu cần.
Trước khi có chuyện, hãy biết sẵn hai câu trả lời: cơ sở cấp cứu gần nhà mình nhất là đâu, và đường đi ban đêm ra sao. Ở các ấp sâu của Tân Nhựt cũ, đường nội đồng tối, có đoạn ven kênh không rào; đi xe máy chở trẻ ốm ban đêm cần một người lái, một người ôm con.
Nếu không có xe, không có người đi cùng, hoặc trẻ đang co giật, khó thở nặng, gọi cấp cứu 115. Khi gọi, nói rõ địa chỉ: ấp, khu phố, tên đường, số nhà, điểm mốc dễ nhận (chợ, trường, cầu, cây xăng). Địa chỉ ở khu trọ thường khó tìm; cử một người ra đầu hẻm đón xe.
Mang theo gì khi đi cấp cứu
Lúc vội, chỉ cần nhớ vài thứ quan trọng nhất. Nhiều gia đình để sẵn một túi nhỏ ở cửa phòng.
- Điện thoại và sạc.
- Thẻ bảo hiểm y tế của con hoặc ảnh chụp, giấy tờ của trẻ; căn cước của người đưa đi. Cấp cứu không chờ giấy tờ, nhưng có sẵn thì thủ tục sau nhanh hơn.
- Vỏ hộp hoặc vỉ thuốc con đã uống; nếu con nuốt phải hoá chất, thuốc, mang theo chai hoặc vỏ đó.
- Tờ ghi diễn tiến: sốt từ mấy giờ, bao nhiêu độ, đã uống gì, nôn mấy lần.
- Tã, khăn, một bộ quần áo, nước uống.
- Một ít tiền mặt.
Túi chuẩn bị sẵn nghe có vẻ thừa, nhưng ai từng bế con chạy ra khỏi phòng trọ lúc hai giờ sáng đều biết lúc đó người ta quên cả dép. Một túi nhỏ treo sau cửa với ảnh chụp thẻ bảo hiểm, một ít tiền, khăn và tã giúp bạn chỉ cần nhớ cầm điện thoại và con. Khi đến nơi, nói ngay với nhân viên tiếp đón những dấu hiệu nặng nhất của con, đừng bắt đầu bằng chuyện giấy tờ; cấp cứu tiếp nhận người bệnh trước, thủ tục làm sau.
Phòng tai nạn ban đêm trong phòng trọ
Không phải mọi ca cấp cứu nhi đều là bệnh. Trong phòng trọ chật, nhiều tai nạn xảy ra lúc cả nhà mệt sau ca làm: trẻ bò tới ổ điện sát sàn, kéo dây nồi cơm điện, với lấy ly nước sôi, nuốt viên pin cúc của điều khiển từ xa, uống nhầm nước tẩy rửa đựng trong chai nước ngọt.
Những việc nhỏ ngăn được phần lớn tai nạn: thuốc, hoá chất, pin để trên cao hoặc trong hộp có khoá; không bao giờ đựng hoá chất trong chai nước uống; ổ điện có nắp che; nồi nước sôi, ấm điện để ngoài tầm với; gác lửng có lan can; cửa phòng trọ mở ra hành lang có then cài cao để trẻ không tự ra ngoài.
Với khu trọ gần kênh, mương, đuối nước là nguy cơ thật. Trẻ nhỏ có thể đuối nước trong vài phút, trong im lặng. Lu nước, xô nước, chậu giặt đều phải đậy hoặc đổ đi sau khi dùng.
Những điều không nên làm
Lúc hoảng, người ta dễ làm theo lời mách của hàng xóm, người quen trong dãy trọ hay những video trên mạng. Có những việc tưởng vô hại nhưng làm chậm việc chữa trị hoặc làm bệnh nặng thêm.
Không tự dùng kháng sinh, thuốc của người lớn hay thuốc còn thừa của lần trước. Mỗi lần bệnh khác nhau, liều của trẻ tính theo cân nặng; dùng sai có thể nguy hiểm và che lấp triệu chứng.
Không cạo gió, chích lể, đắp lá, cho uống các bài thuốc truyền miệng với trẻ có dấu hiệu nặng. Những cách này làm mất thời gian vàng.
Không ủ ấm khi trẻ sốt cao. Ủ kín làm thân nhiệt tăng thêm.
Không chờ "thêm một chút xem sao" khi đã thấy dấu hiệu nguy hiểm. Đến viện mà bác sĩ bảo không sao vẫn hơn để muộn.
Không đưa trẻ co giật lên xe máy ngồi giữa khi đang co giật. Đặt nằm nghiêng an toàn, gọi 115 nếu cơn kéo dài hoặc trẻ không tỉnh lại.
Chuẩn bị trước khi có chuyện: một tờ giấy dán sau cửa
Những gia đình bình tĩnh nhất trong đêm con ốm thường là những gia đình đã chuẩn bị từ lúc con khoẻ. Một tờ giấy dán sau cửa phòng ghi: số cấp cứu 115; địa chỉ đầy đủ của nhà theo tên mới (ấp hoặc khu phố, xã Tân Nhựt) kèm điểm mốc dễ tìm; cơ sở cấp cứu gần nhất và đường đi; số của một người thân hoặc hàng xóm có thể giúp lúc nửa đêm; cân nặng gần nhất của con và các thuốc con bị dị ứng.
Địa chỉ theo tên mới là điều đáng chú ý. Sau sáp nhập, nhiều người vẫn quen nói "Tân Kiên", "thị trấn Tân Túc". Khi gọi xe hay gọi 115, nói cả tên cũ lẫn tên mới và một điểm mốc ai cũng biết, như chợ, cây xăng, trường học, cầu, ngã ba trên Quốc lộ 1, để người tìm đường không bị nhầm.
Hãy làm quen với nhà hàng xóm trong dãy trọ. Ở những khu trọ đông công nhân, người ta có thể sống cạnh nhau cả năm mà không biết tên. Một người hàng xóm biết bạn có con nhỏ sẽ giúp trông đứa lớn khi bạn chở đứa nhỏ đi viện, hoặc chở giúp khi chồng đang đi ca đêm.
Sau đêm cấp cứu: theo dõi và tái khám
Nhiều trẻ được khám cấp cứu, xử trí rồi cho về theo dõi tại nhà. Khi ra về, hỏi kỹ bác sĩ: con được chẩn đoán gì, thuốc dùng thế nào, mấy ngày, khi nào tái khám, dấu hiệu nào phải quay lại ngay. Ghi lại hoặc chụp ảnh đơn thuốc, giấy ra về. Nếu thuốc được kê cần mua ở nhà thuốc bên ngoài, đưa đúng đơn cho dược sĩ, không đổi sang loại khác khi chưa hỏi bác sĩ.
Ở nhà, tiếp tục ghi diễn tiến: nhiệt độ, ăn uống, tiêu tiểu, giấc ngủ. Nếu tái khám, mang theo tờ ghi này. Khi con khỏi, cất giấy tờ của lần khám vào một túi riêng; lần sau con ốm, bác sĩ hỏi tiền sử, bạn có ngay.
Báo cho nơi gửi trẻ hoặc trường học biết con vừa ốm, đặc biệt với bệnh có thể lây như tay chân miệng, sốt xuất huyết, cúm. Cho con nghỉ đủ thời gian bác sĩ khuyên, vừa để con hồi phục, vừa để không lây cho bạn.
Mùa mưa ở Tân Nhựt: những đêm cần cảnh giác hơn
Mùa mưa ở TP.HCM, thường từ khoảng tháng năm đến tháng mười một, là mùa muỗi, mùa sốt xuất huyết, tay chân miệng và các bệnh đường hô hấp ở trẻ. Vùng Tân Nhựt có nhiều mương nội đồng, vũng nước đọng ở khu đất trống, khu trọ có lu khạp chứa nước; đó là chỗ muỗi sinh sản.
Với sốt xuất huyết, giai đoạn nguy hiểm thường đến khi trẻ bắt đầu hết sốt, nên bố mẹ không được chủ quan khi thấy con hạ sốt. Dấu hiệu như đau bụng, nôn nhiều, lừ đừ, vật vã, chân tay lạnh, chảy máu cam, chảy máu chân răng là lúc phải đi viện ngay. Với tay chân miệng, trẻ giật mình nhiều khi ngủ, sốt cao khó hạ, đi loạng choạng là dấu hiệu cần đưa đi khám ngay.
Khi có trẻ sốt trong mùa mưa, hãy kể với bác sĩ là xóm mình có người bị sốt xuất huyết hay tay chân miệng không; thông tin này giúp bác sĩ định hướng.
Câu hỏi thường gặp
Con sốt cao lúc nửa đêm nhưng vẫn chơi được, có cần đi cấp cứu không?
Nếu trẻ tỉnh táo, uống được, chơi khi hạ sốt và không có dấu hiệu nguy hiểm, có thể theo dõi tại nhà, đo nhiệt độ định kỳ và đưa đi khám buổi sáng. Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt thì nên được bác sĩ khám sớm.
Ở Tân Nhựt, nửa đêm con co giật thì đưa đi đâu?
Đến cơ sở y tế gần nhất có cấp cứu, hoặc gọi 115 nếu không có xe hay trẻ co giật kéo dài. Với nhiều nhà ở Tân Kiên cũ, gần nhất là Bệnh viện Nhi đồng Thành phố; nhà ở phía Tân Túc có thể gần bệnh viện đa khoa của huyện cũ hơn.
Có nên cho con uống thuốc hạ sốt rồi chờ sáng?
Thuốc hạ sốt giúp con dễ chịu nhưng không chữa nguyên nhân. Chỉ dùng đúng loại, đúng liều theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm thì không chờ sáng, kể cả khi đã hạ sốt.
Gọi 115 cần nói gì?
Nói ngắn gọn tình trạng của trẻ, tuổi, và địa chỉ chính xác gồm ấp, khu phố, đường, số nhà, điểm mốc dễ nhận. Ở khu trọ khó tìm, cử người ra đầu hẻm đón xe và giữ điện thoại luôn bắt máy.
Con hết sốt rồi thì có phải đã khỏi sốt xuất huyết?
Không hẳn. Với sốt xuất huyết, giai đoạn nguy hiểm thường đến khi trẻ bắt đầu hết sốt. Nếu con đau bụng, nôn nhiều, lừ đừ, tay chân lạnh hay chảy máu bất thường, đưa đi viện ngay dù đã hết sốt.
Con nuốt phải pin cúc thì làm gì?
Đưa trẻ đến cơ sở y tế có cấp cứu ngay, mang theo vỏ hoặc loại pin tương tự. Pin cúc có thể gây tổn thương nặng trong thời gian ngắn. Không tự gây nôn, không chờ xem trẻ có đi tiêu ra hay không.