Từ năm 2026, theo chủ trương đã được Quốc hội thông qua năm 2025, thuế khoán đối với hộ kinh doanh được bỏ; hộ chuyển sang tự kê khai doanh thu thật, nhiều hộ dùng hoá đơn điện tử, kể cả hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Với các hộ ở Tân Nhựt như tiệm tạp hoá trong khu trọ, quán cơm gần xưởng, tiệm sửa xe, dãy phòng trọ, việc quan trọng nhất lúc này là ghi chép doanh thu đầy đủ mỗi ngày, tách tiền kinh doanh khỏi tiền nhà, và hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn về nghĩa vụ cụ thể của mình.
Bài giải thích nguyên lý để chủ hộ không bỡ ngỡ. Quy định về tỷ lệ thuế, ngưỡng doanh thu, kỳ kê khai, đối tượng phải dùng hoá đơn máy tính tiền đều đang được hướng dẫn và có thể điều chỉnh; bài không thay hướng dẫn của cơ quan thuế. Mọi con số minh hoạ là ví dụ giả định.
Thuế khoán là gì và vì sao được bỏ
Nhiều năm qua, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ nộp thuế theo phương pháp khoán: cơ quan thuế, có tham khảo ý kiến tổ, hội đồng tư vấn ở địa phương, ấn định một mức doanh thu dự kiến cho cả năm, từ đó tính ra số thuế phải nộp hằng tháng hoặc hằng quý. Hộ không phải ghi chép nhiều, không cần hoá đơn cho từng lần bán.
Cách này đơn giản nhưng có nhược điểm: mức khoán thường không khớp với doanh thu thật, hộ nhỏ có khi bị khoán cao so với thực tế còn hộ lớn có khi nộp thấp; các hộ cùng ngành, cùng con đường có thể chênh nhau mà không ai giải thích được. Khi thanh toán không tiền mặt phổ biến, doanh thu để lại dấu vết trên tài khoản ngân hàng, việc ấn định theo ước tính ngày càng khó đứng vững.
Chuyển sang kê khai nghĩa là hộ tự ghi nhận doanh thu thật và nộp thuế trên cơ sở đó. Với hộ làm ăn đàng hoàng, đây có thể công bằng hơn; đổi lại, hộ phải ghi chép, lưu chứng từ và chịu trách nhiệm về số liệu mình khai.
Khoán và kê khai: khác nhau ở đâu
Bảng tóm tắt theo nguyên lý; chi tiết thực hiện theo hướng dẫn hiện hành.
| Điểm so sánh | Thuế khoán (trước đây) | Kê khai (từ 2026) |
|---|---|---|
| Ai xác định doanh thu | Cơ quan thuế ấn định theo ước tính | Hộ tự ghi nhận, tự khai |
| Sổ sách | Gần như không cần | Phải ghi chép doanh thu, lưu chứng từ |
| Hoá đơn | Thường không dùng, mua lẻ khi khách cần | Nhiều hộ dùng hoá đơn điện tử, có hộ dùng hoá đơn từ máy tính tiền |
| Số thuế mỗi kỳ | Cố định theo mức khoán | Thay đổi theo doanh thu thật |
| Rủi ro | Mức khoán không sát thực tế | Khai thiếu, sai bị truy thu, phạt |
Với chủ hộ đã quen khoán mười mấy năm, cái khó lớn nhất không phải là tính thuế mà là thói quen ghi chép mỗi ngày. Nhiều chủ tiệm ở các chợ, khu trọ của Tân Nhựt lớn tuổi, không quen điện thoại; con cháu trong nhà giúp ghi sổ, cài ứng dụng là cách nhiều gia đình đang làm. Dù chọn cách nào, sổ phải được ghi đều, không phải đến kỳ khai mới ngồi nhớ lại.
Nguyên lý tính thuế theo doanh thu
Theo cách tính đang áp dụng cho hộ kinh doanh, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân của hộ được tính bằng doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm, tỷ lệ khác nhau theo nhóm ngành. Nguyên tắc chung là ngành phân phối, cung cấp hàng hoá có tỷ lệ thấp hơn ngành dịch vụ, cho thuê tài sản, vì phần giá trị tăng thêm khác nhau. Hộ có doanh thu dưới ngưỡng quy định thì không phải nộp hai loại thuế này, nhưng vẫn phải khai báo theo hướng dẫn.
Ví dụ giả định: một tiệm tạp hoá ở khu trọ Tân Kiên vừa bán hàng tạp hoá vừa cho thuê hai phòng trọ phía sau. Hai khoản này thuộc hai nhóm ngành khác nhau, nên doanh thu cần ghi tách riêng để áp đúng tỷ lệ. Ghi chung một cột thì đến lúc khai sẽ không tách được.
Ngoài hai loại thuế trên, có thể có lệ phí môn bài theo quy định (có thay đổi trong thời gian gần đây) và các nghĩa vụ khác tuỳ ngành. Tỷ lệ, ngưỡng, thời hạn cụ thể hãy hỏi cơ quan thuế hoặc xem hướng dẫn chính thức; trang không nêu con số để tránh sai lệch khi quy định thay đổi.
Những việc nên làm ngay
Dù chưa rõ hết hướng dẫn chi tiết, những việc dưới đây đều cần cho mọi hộ, làm sớm đỡ cuống khi tới kỳ khai.
- Ghi doanh thu mỗi ngày. Một cuốn sổ hay một ứng dụng trên điện thoại, cuối ngày ghi tổng tiền bán, tách theo nhóm hàng, dịch vụ nếu có nhiều loại.
- Tách tài khoản. Mở một tài khoản ngân hàng riêng cho việc buôn bán. Tiền khách chuyển khoản vào đó, tiền nhà tiêu từ tài khoản khác. Trộn chung thì cả bạn lẫn cơ quan thuế đều khó biết đâu là doanh thu.
- Giữ chứng từ mua vào. Hoá đơn, phiếu nhập hàng từ đại lý, chợ đầu mối. Dù thuế hộ tính trên doanh thu, chứng từ mua vào giúp chứng minh nguồn gốc hàng hoá và đối chiếu khi cần.
- Kiểm thông tin đăng ký. Tên hộ, địa chỉ (đã theo xã Tân Nhựt chưa), ngành nghề, mã số thuế. Sai thông tin làm khó mọi bước sau.
- Hỏi về hoá đơn điện tử. Hộ của bạn có thuộc diện phải dùng hoá đơn điện tử, hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền không; nếu có, chọn nhà cung cấp, thiết bị thế nào.
Hoá đơn điện tử từ máy tính tiền: hiểu cho đúng
Hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền là hoá đơn được tạo ngay khi bán hàng, dữ liệu chuyển tới cơ quan thuế. Với quán ăn, tiệm tạp hoá đông khách, việc này nghe có vẻ phức tạp, nhưng thực tế là một chiếc máy bán hàng hoặc ứng dụng trên máy tính bảng, điện thoại, in hoặc gửi hoá đơn cho khách.
Đối tượng bắt buộc áp dụng được quy định theo ngưỡng doanh thu và ngành nghề, đã có lộ trình từ năm 2025. Hộ nhỏ dưới ngưỡng có thể chưa bắt buộc nhưng vẫn được khuyến khích. Nhiều nhà cung cấp phần mềm có gói cho hộ nhỏ; hãy so sánh chi phí, hỏi cơ quan thuế danh sách nhà cung cấp đủ điều kiện, tránh bị chào bán thiết bị đắt không cần thiết.
Lợi ích ít người để ý: hoá đơn từ máy tính tiền tự ghi doanh thu, nên phần ghi sổ nhẹ đi nhiều. Tiệm quen dùng sẽ thấy cuối tháng biết ngay mình bán được bao nhiêu, mặt hàng nào chạy, điều mà sổ tay ít khi cho thấy rõ.
Hộ cho thuê phòng trọ: nhóm đông nhất bị bỏ quên
Ở Tân Nhựt có rất nhiều hộ cho thuê phòng trọ, nhất là ở Tân Kiên, Tân Túc và các ấp gần khu công nghiệp. Cho thuê tài sản cũng là hoạt động phải khai thuế khi doanh thu vượt ngưỡng quy định. Nhiều chủ trọ trước đây không khai hoặc khai theo kiểu khoán; khi chuyển sang kê khai, đây là nhóm cần chú ý.
Nguyên lý: doanh thu cho thuê là tổng tiền thuê thu được trong kỳ, tính theo hợp đồng, kể cả khi thu trước nhiều tháng. Tiền điện, nước thu hộ người thuê theo giá của nhà cung cấp thường được xem xét riêng; cách tính cụ thể hỏi cơ quan thuế. Lập hợp đồng thuê rõ giá, thời hạn, cách thanh toán giúp việc khai đúng và tránh tranh chấp với người thuê.
Chủ trọ còn có các nghĩa vụ khác như phòng cháy chữa cháy, quản lý cư trú cho người thuê. Các bài về nhà ở, thủ tục hành chính trên trang nói thêm về những phần này.
Một tháng ghi sổ của quán cơm: ví dụ giả định
Chị H., ví dụ giả định, có quán cơm phần gần một xưởng ở Tân Kiên cũ, bán trưa và chiều cho công nhân, mỗi tháng còn giao cơm theo hợp đồng cho một xưởng nhỏ gần đó. Trước đây chị nộp khoán, không ghi chép gì. Khi chuyển sang kê khai, chị mua một cuốn sổ, kẻ ba cột: tiền mặt bán lẻ, chuyển khoản bán lẻ, cơm giao xưởng.
Mỗi tối, chị đếm tiền mặt trong ngăn kéo, trừ tiền lẻ để sẵn đầu ngày, ghi vào cột một; mở ứng dụng ngân hàng xem tiền chuyển khoản trong ngày, ghi vào cột hai; cơm giao xưởng ghi theo phiếu giao có chữ ký của bên nhận. Cuối tháng cộng ba cột là ra doanh thu. Tiền đi chợ, mua gas chị ghi vào một trang khác, giữ hoá đơn mua hàng của đại lý.
Tháng đầu chị quên ghi mấy hôm, phải ngồi nhớ lại. Tháng thứ hai thì quen. Điều chị nhận ra: doanh thu thật khác khá nhiều so với mức khoán trước đây, có tháng cao hơn, có tháng thấp hơn khi xưởng nghỉ, và giờ chị biết rõ món nào bán chạy.
Sau sáp nhập: cơ quan thuế nào quản lý hộ ở Tân Nhựt
Ngành thuế cũng được tổ chức lại trong năm 2025: các chi cục thuế cấp huyện cũ được sắp xếp thành các đơn vị thuế mới phụ trách theo khu vực, địa bàn. Hộ kinh doanh ở Tân Túc, Tân Kiên, Tân Nhựt cũ nay thuộc đơn vị thuế quản lý địa bàn xã Tân Nhựt.
Cách biết đơn vị nào quản lý mình: tra thông tin người nộp thuế theo mã số thuế trên trang của cơ quan thuế, hỏi bộ phận một cửa của UBND xã, hoặc xem thông báo thuế gần nhất. Hộ nhận được thư mời hay thông báo từ cơ quan thuế nên đọc kỹ và trả lời đúng hạn.
Cơ quan thuế thường tổ chức các buổi hướng dẫn, đối thoại với hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi. Đi dự một buổi là cách nhanh nhất để hiểu đúng và hỏi được chuyện của chính mình, thay vì nghe đồn trong chợ.
Điểm riêng của vài ngành phổ biến ở Tân Nhựt
Quán ăn, quán cơm công nhân. Khách đông, giá trị mỗi lần nhỏ, phần lớn trả tiền mặt hoặc chuyển khoản nhanh. Ghi tổng doanh thu cuối ngày là đủ ở giai đoạn đầu; nếu thuộc diện dùng hoá đơn máy tính tiền thì máy tự ghi. Tiền cơm phần bán cho xưởng theo hợp đồng nên tách riêng, vì khách là doanh nghiệp thường cần hoá đơn.
Tạp hoá, bán buôn nhỏ. Hàng nhập nhiều nguồn; giữ phiếu nhập để chứng minh nguồn gốc, nhất là với hàng có điều kiện như rượu, thuốc lá.
Sửa xe, xưởng hàn, cơ khí nhỏ. Doanh thu gồm cả tiền công và tiền phụ tùng, vật tư; ghi rõ từng lần sửa.
Cho thuê phòng trọ, mặt bằng. Như phần trên: ghi theo hợp đồng, tách điện nước.
Nếu hộ đã lớn đến mức khách chủ yếu là doanh nghiệp và doanh thu cao, cân nhắc chuyển lên công ty (xem bài về hộ kinh doanh hay công ty trong cùng mục).
Câu hỏi thường gặp
Từ năm 2026 hộ kinh doanh ở Tân Nhựt còn nộp thuế khoán không?
Theo chủ trương đã được thông qua năm 2025, thuế khoán với hộ kinh doanh được bỏ từ năm 2026, hộ chuyển sang kê khai theo doanh thu thật. Cách thực hiện cụ thể theo hướng dẫn của cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Thuế hộ kinh doanh tính trên lợi nhuận hay doanh thu?
Theo cách tính hiện hành cho hộ kinh doanh, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân tính bằng doanh thu nhân với tỷ lệ theo nhóm ngành, không trừ chi phí. Hộ dưới ngưỡng doanh thu quy định không phải nộp hai loại thuế này.
Tiệm nhỏ có bắt buộc dùng hoá đơn máy tính tiền không?
Đối tượng bắt buộc được xác định theo ngưỡng doanh thu và ngành nghề theo quy định. Hộ dưới ngưỡng có thể chưa bắt buộc. Hỏi cơ quan thuế quản lý để biết hộ của bạn thuộc diện nào và lộ trình áp dụng.
Cho thuê phòng trọ có phải khai thuế không?
Có, khi doanh thu cho thuê vượt ngưỡng quy định. Doanh thu tính theo tiền thuê trong kỳ theo hợp đồng. Cách xử lý tiền điện, nước thu hộ và tỷ lệ áp dụng hỏi cơ quan thuế quản lý địa bàn.
Hộ ở Tân Túc cũ nay do cơ quan thuế nào quản lý?
Sau khi ngành thuế sắp xếp lại năm 2025, hộ ở Tân Túc, Tân Kiên, Tân Nhựt cũ thuộc đơn vị thuế phụ trách địa bàn xã Tân Nhựt. Tra mã số thuế trên trang của cơ quan thuế hoặc hỏi bộ phận một cửa của UBND xã để biết.
Chưa ghi sổ sách bao giờ thì bắt đầu thế nào?
Bắt đầu đơn giản: mỗi tối ghi tổng tiền bán trong ngày vào một cuốn sổ hoặc ứng dụng, tách theo loại hàng, dịch vụ nếu có nhiều loại; mở tài khoản ngân hàng riêng cho việc buôn bán; giữ phiếu nhập hàng. Làm đều trong một tháng là quen.