Trẻ em ở Tân Nhựt được tiêm các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế xã, không mất tiền vắc xin, theo lịch do ngành y tế quy định. Ngoài ra, gia đình có thể cho con tiêm thêm các vắc xin dịch vụ ở cơ sở tiêm chủng được cấp phép. Việc cần làm là giữ sổ tiêm hoặc thông tin tiêm chủng điện tử của con, đi tiêm đúng hẹn, và khi chuyển từ quê lên giữa chừng thì báo trạm y tế nơi ở mới để tiêm tiếp, tiêm bù.
Bài viết cho phụ huynh ở Tân Túc, Tân Kiên, Tân Nhựt cũ, đặc biệt là những gia đình mới chuyển đến, bố mẹ đi ca khó sắp xếp ngày tiêm. Bài không thay lời khuyên của nhân viên y tế; danh mục vắc xin, lịch tiêm có thể được điều chỉnh, hãy hỏi trạm y tế.
Tiêm chủng mở rộng: những gì trạm y tế làm
Chương trình tiêm chủng mở rộng của Việt Nam cung cấp miễn phí các vắc xin phòng những bệnh nguy hiểm ở trẻ em, như lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi, viêm não Nhật Bản và một số bệnh khác được bổ sung theo từng giai đoạn. Trẻ được tiêm theo lịch từ lúc sơ sinh đến khi lớn hơn, mỗi mũi ở một mốc tháng tuổi.
Ở xã, việc tiêm thường được tổ chức tại trạm y tế vào những ngày cố định trong tháng. Nhân viên y tế lập danh sách trẻ trong địa bàn, hẹn lịch và nhắc các gia đình. Vì vậy, đăng ký cư trú cho con tại nơi đang sống giúp con có tên trong danh sách và được nhắc tiêm.
Mũi viêm gan B sơ sinh và lao thường được tiêm ngay tại bệnh viện nơi trẻ được sinh. Phụ huynh nhận thông tin các mũi này khi ra viện và mang theo khi đến trạm y tế cho các mũi tiếp theo. Sinh con xong, hãy đưa bé đến trạm y tế xã sớm để đăng ký vào danh sách tiêm chủng, đừng chờ đến khi được nhắc; với gia đình mới ở trọ, trạm chưa chắc đã biết nhà mình có em bé mới sinh.
Gia đình mới chuyển từ quê lên: đừng để con lỡ mũi
Nhiều trẻ được tiêm vài mũi đầu ở quê rồi theo bố mẹ lên Tân Nhựt. Khi đến nơi mới, việc tiêm tiếp bị bỏ ngỏ vì bố mẹ không biết đi đâu, ngại hỏi, hoặc sổ tiêm để lại ở quê. Lỡ một vài mũi khiến trẻ không được bảo vệ đầy đủ trước những bệnh có thể gây dịch như sởi, ho gà.
Cách làm: mang giấy khai sinh, sổ tiêm hoặc thông tin tiêm của con đến trạm y tế xã Tân Nhựt, báo đã chuyển đến ở ấp nào, khu trọ nào. Nhân viên y tế kiểm tra con đã tiêm những mũi nào, còn thiếu mũi nào, và hẹn lịch tiêm tiếp hoặc tiêm bù. Nếu mất sổ, thông tin tiêm chủng của trẻ có thể đã được lưu trên hệ thống thông tin tiêm chủng; trạm y tế sẽ tra.
Trường hợp con đã quá mốc tuổi của một số mũi, đừng nghĩ là "lỡ rồi thôi". Nhiều vắc xin có lịch tiêm bù; nhân viên y tế sẽ tư vấn cụ thể.
Sắp xếp ngày tiêm khi bố mẹ đi ca
Ngày tiêm ở trạm y tế thường rơi vào ngày thường, giờ hành chính, trùng ca làm của nhiều bố mẹ. Những cách gia đình ở khu trọ đã xoay: đổi ca với đồng nghiệp đúng ngày tiêm; nhờ ông bà, người thân đưa đi (mang đủ giấy tờ của trẻ và sổ tiêm); hỏi trạm có buổi tiêm nào khác trong tháng không.
Hãy hỏi trạm y tế về việc người đưa trẻ đi tiêm không phải bố mẹ thì cần giấy tờ gì. Người đưa đi cần biết tình trạng sức khoẻ của trẻ mấy ngày gần đây (có sốt, ho, tiêu chảy không), tiền sử dị ứng, phản ứng ở các lần tiêm trước, để trả lời khi nhân viên y tế khám sàng lọc.
Đưa trẻ đi tiêm sau ca đêm khi bố mẹ đang rất mệt cũng không phải ý hay, vì sau tiêm còn phải ở lại theo dõi và về nhà tiếp tục theo dõi. Nếu được, chọn người tỉnh táo đưa đi.
Một buổi tiêm diễn ra thế nào
Biết trước trình tự giúp buổi tiêm nhẹ nhàng cho cả trẻ và người lớn.
- Đến trạm, đưa sổ tiêm. Nhân viên đối chiếu lịch, xác định mũi tiêm hôm nay.
- Khám sàng lọc. Nhân viên y tế hỏi tình trạng sức khoẻ, đo nhiệt độ, khám sơ bộ để quyết định trẻ có tiêm được hôm nay không. Trả lời trung thực về sốt, bệnh, dị ứng, phản ứng lần trước.
- Tiêm. Bế trẻ đúng tư thế nhân viên hướng dẫn, giữ chắc tay chân.
- Ở lại theo dõi. Thường ở lại trạm khoảng ba mươi phút sau tiêm để nhân viên y tế theo dõi phản ứng tức thì. Đừng về ngay dù con có vẻ bình thường.
- Nhận hướng dẫn và hẹn mũi sau. Ghi lại ngày hẹn vào điện thoại.
Trước khi đi, cho trẻ ăn nhẹ hoặc bú no, mặc áo dễ cởi tay, mang theo tã, khăn, nước. Trẻ lớn nên được nói trước là sẽ tiêm, hơi đau một chút rồi hết; lừa con rồi bất ngờ giữ chặt để tiêm làm con sợ trạm y tế cho những lần sau.
Theo dõi sau tiêm tại nhà
Sau tiêm, nhiều trẻ có phản ứng nhẹ như sốt nhẹ, quấy khóc, đau hoặc sưng đỏ chỗ tiêm, thường hết sau một, hai ngày. Theo dõi trẻ ít nhất trong một, hai ngày đầu: đo nhiệt độ, cho bú hoặc uống nhiều hơn, mặc thoáng, không đắp lá, không chườm nóng hay bôi thứ gì lạ lên chỗ tiêm.
Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có dấu hiệu bất thường: sốt cao khó hạ, quấy khóc kéo dài không dỗ được, co giật, li bì, khó thở, tím tái, phát ban toàn thân, sưng đau lan rộng chỗ tiêm. Khi đến khám, nói rõ con vừa tiêm mũi gì, lúc nào.
Thuốc hạ sốt chỉ dùng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, đúng liều theo cân nặng. Không tự ý cho uống thuốc trước khi tiêm để "phòng sốt" khi chưa được dặn.
Nếu con gửi nhóm trẻ ngay hôm sau, báo người trông là con vừa tiêm, dặn theo dõi nhiệt độ và gọi bố mẹ khi con sốt hay quấy bất thường.
Tiêm dịch vụ: thêm lựa chọn, thêm câu hỏi
Ngoài vắc xin miễn phí, nhiều gia đình cho con tiêm thêm vắc xin dịch vụ phòng các bệnh như cúm, thuỷ đậu, phế cầu, não mô cầu, viêm gan A… hoặc chọn vắc xin phối hợp nhiều thành phần để giảm số lần tiêm. Các cơ sở tiêm chủng dịch vụ có ở nhiều nơi trong thành phố, kể cả quanh khu vực tây nam.
Câu hỏi nên hỏi trước khi tiêm dịch vụ: cơ sở có được cấp phép tiêm chủng không; vắc xin con định tiêm thay thế hay bổ sung cho mũi trong tiêm chủng mở rộng; tiêm xong thì lịch tiêm mở rộng có cần điều chỉnh không. Báo cho trạm y tế xã những mũi đã tiêm dịch vụ để lịch tiêm của con được cập nhật đầy đủ, tránh tiêm trùng.
Trang không nêu giá, không khuyên tiêm hay không tiêm loại dịch vụ nào. Hãy bàn với bác sĩ nhi hoặc nhân viên y tế theo tình trạng của con và điều kiện của gia đình.
Sổ tiêm và thông tin tiêm chủng: giữ cho con đến lúc lớn
Sổ tiêm chủng, dù là sổ giấy hay thông tin điện tử, cần đi theo con suốt những năm đầu đời và cả khi đi học. Khi nhập học mầm non, tiểu học, nhiều trường hỏi thông tin tiêm chủng. Khi con bị thương, bác sĩ hỏi đã tiêm uốn ván chưa. Khi có dịch sởi, ngành y tế rà soát trẻ chưa tiêm.
Chụp ảnh sổ tiêm, lưu trong điện thoại, gửi một bản cho người thân. Phòng trọ dễ ngập khi mưa lớn, đồ đạc dễ thất lạc khi dọn nhà; sổ giấy mất thì vẫn còn ảnh. Kiểm tra thông tin tiêm của con trên ứng dụng sức khoẻ điện tử nếu có, báo trạm y tế khi thấy thiếu mũi đã tiêm.
Khi dọn trọ trong xã hay chuyển đi nơi khác, báo trạm y tế cũ và trạm y tế mới để danh sách của con được chuyển, các mũi tiếp theo không bị bỏ sót.
Khi có dịch trong xóm: sởi, ho gà và các đợt tiêm bổ sung
Ở những khu đông trẻ em và nhiều gia đình mới chuyển đến như các khu trọ của Tân Kiên, Tân Túc, tỷ lệ trẻ tiêm chưa đủ có thể cao hơn nơi khác. Khi có ca sởi hay ho gà, bệnh lây nhanh trong xóm, nhất là ở trẻ nhỏ chưa đến tuổi tiêm hoặc chưa tiêm đủ.
Trong những đợt như vậy, ngành y tế thường rà soát trẻ chưa tiêm và tổ chức tiêm bổ sung, tiêm vét. Nhân viên y tế, cộng tác viên có thể đến từng dãy trọ hỏi về tình trạng tiêm của trẻ. Hãy hợp tác, đưa sổ tiêm ra xem và đưa con đi tiêm nếu được hẹn; đây là cách bảo vệ con mình và con hàng xóm.
Khi con có biểu hiện sốt kèm phát ban, ho, chảy mũi, mắt đỏ trong lúc xóm có dịch, cho con ở nhà, không đến nhóm trẻ, trường học và đưa đi khám, báo trước cho nơi khám để được hướng dẫn tránh lây cho trẻ khác trong phòng chờ.
Những hiểu lầm về tiêm chủng hay nghe trong xóm trọ
"Con đang sổ mũi nhẹ thì không tiêm được." Không phải lúc nào cũng vậy. Nhân viên y tế khám sàng lọc và quyết định; nhiều trường hợp bệnh nhẹ vẫn tiêm được. Đừng tự hoãn, cứ đưa con đến và nói rõ tình trạng.
"Tiêm nhiều mũi một lúc là quá tải miễn dịch." Lịch tiêm và vắc xin phối hợp được thiết kế và đánh giá an toàn; hệ miễn dịch của trẻ đáp ứng được. Mọi băn khoăn hãy hỏi nhân viên y tế.
"Đã bị bệnh rồi thì không cần tiêm." Tuỳ bệnh; có những bệnh vẫn cần tiêm. Hỏi bác sĩ.
"Tiêm ở trạm y tế không bằng tiêm dịch vụ." Vắc xin trong tiêm chủng mở rộng đạt yêu cầu về chất lượng, an toàn theo quy định. Tiêm dịch vụ là lựa chọn bổ sung, không phải vì tiêm mở rộng kém.
Khi trong xóm có tin đồn về "vắc xin gây hại", hãy hỏi trạm y tế hoặc bác sĩ, đừng dựa vào tin nhắn chuyền tay. Những đợt dịch sởi từng xảy ra ở các nơi có nhiều trẻ chưa tiêm đủ là bài học rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Tiêm chủng mở rộng ở Tân Nhựt có mất tiền không?
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được cung cấp miễn phí cho trẻ trong độ tuổi theo lịch. Hỏi trạm y tế xã về ngày tiêm trong tháng và mang theo sổ tiêm, giấy tờ của trẻ khi đến.
Con tiêm ở quê được vài mũi, lên Tân Nhựt tiêm tiếp ở đâu?
Đến trạm y tế xã Tân Nhựt với giấy khai sinh và sổ tiêm hoặc thông tin tiêm của con, báo nơi đang ở. Nhân viên y tế kiểm tra mũi đã tiêm, hẹn lịch tiêm tiếp hoặc tiêm bù. Mất sổ thì trạm có thể tra trên hệ thống thông tin tiêm chủng.
Ông bà đưa cháu đi tiêm thay bố mẹ có được không?
Thường được, miễn người đưa đi mang đủ giấy tờ của trẻ, sổ tiêm và nắm tình trạng sức khoẻ của cháu mấy ngày gần đây, tiền sử dị ứng, phản ứng các lần tiêm trước. Hỏi trước trạm y tế về giấy tờ cần mang.
Sau tiêm con sốt nhẹ có sao không?
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đau chỗ tiêm thường gặp và hết sau một, hai ngày. Nếu sốt cao khó hạ, co giật, li bì, khó thở, phát ban toàn thân hay quấy khóc kéo dài, đưa con đến cơ sở y tế ngay và nói rõ con vừa tiêm mũi gì.
Đã tiêm dịch vụ rồi có cần báo trạm y tế không?
Nên báo. Một số vắc xin dịch vụ thay thế hoặc trùng thành phần với mũi trong tiêm chủng mở rộng; trạm y tế cần biết để cập nhật lịch, tránh tiêm trùng hoặc bỏ sót. Mang theo giấy xác nhận của cơ sở tiêm dịch vụ.
Con lỡ mốc tiêm mấy tháng rồi thì có tiêm bù được không?
Nhiều vắc xin có lịch tiêm bù cho trẻ lỡ mốc. Đưa con đến trạm y tế càng sớm càng tốt để được kiểm tra và tư vấn lịch tiêm bù phù hợp với tuổi hiện tại, đừng bỏ luôn vì nghĩ đã quá hạn.