Lớp 10 công lập ở TP.HCM là kỳ tuyển chọn theo kế hoạch Sở Giáo dục và Đào tạo công bố hằng năm, học sinh đăng ký nhiều nguyện vọng theo thứ tự. Với học sinh ở Tân Nhựt, cách chọn khôn ngoan là xếp nguyện vọng theo năng lực thật của con và theo quãng đường đi học hằng ngày, có ít nhất một nguyện vọng an toàn ở trường gần, và chuẩn bị sẵn phương án học nghề hoặc giáo dục thường xuyên nếu không đậu công lập.
Bài không nêu điểm chuẩn, không xếp hạng trường, vì những con số đó đổi theo năm và dễ bị đọc sai. Bài giúp gia đình nghĩ về bài toán đi lại, về các ngả sau lớp 9, và những câu nên hỏi. Môn thi, số nguyện vọng, mốc thời gian luôn theo kế hoạch tuyển sinh chính thức của năm học đó.
Bài toán đường đi: điều phụ huynh ở Tân Nhựt hay đánh giá thấp
Xã Tân Nhựt nằm giữa nhiều hướng: Quốc lộ 1 đi về Bình Tân và đi về phía Bến Lức; đường Nguyễn Hữu Trí, Trần Đại Nghĩa đi vào vùng Lê Minh Xuân cũ; đường Võ Văn Kiệt nối dài và các trục về Bình Hưng, Quận 8 cũ. Các trường trung học phổ thông mà học sinh ở đây có thể nhắm tới nằm rải theo những hướng đó, ở trong xã và ở các phường xã lân cận.
Một trường có thể gần trên bản đồ nhưng xa trên thực tế, vì phải băng qua hoặc chạy dọc Quốc lộ 1 vào giờ tan ca, khi xe tải, xe container và dòng xe máy công nhân dồn lại. Ba năm cấp ba là khoảng sáu trăm ngày đi về, nhiều hôm học hai buổi, có hôm mưa chiều ngập đường. Trước khi điền nguyện vọng, hãy cho con chạy thử quãng đường đó đúng giờ tan học, nhìn những đoạn nguy hiểm, đoạn hay ngập.
Học sinh mười lăm tuổi thường đi xe đạp, xe đạp điện hoặc xe máy điện theo độ tuổi được phép. Trên quốc lộ có xe lớn, nguy cơ tai nạn cao hơn đường trong ấp. Đó là lý do quãng đường an toàn nên được tính như một tiêu chí ngang hàng với năng lực khi xếp nguyện vọng.
Nguyên lý xếp nguyện vọng
Nguyện vọng đầu là mong muốn có cơ sở. Trường con muốn và có khả năng đậu nếu làm bài tốt. Đừng đặt nguyện vọng một vào trường xa sức chỉ vì người khác khuyên.
Nguyện vọng sau phải an toàn hơn. Mỗi nguyện vọng sau nên dễ đậu hơn nguyện vọng trước. Xếp ngược thứ tự là lỗi phổ biến khiến học sinh có điểm khá vẫn trượt cả ba.
Có ít nhất một trường gần. Một nguyện vọng ở trường gần nhà, đường đi quen, giúp con có chỗ học nếu điểm không như mong muốn.
Đọc kỹ cách xét của năm đó. Số nguyện vọng, việc xét theo khu vực hay toàn thành phố, môn thi và hệ số có thể thay đổi, nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp sau sáp nhập. Đọc kế hoạch ngay khi công bố, hỏi giáo viên chủ nhiệm lớp 9 nếu chưa rõ.
Nói chuyện với con. Học sinh lớp 9 đủ lớn để tham gia quyết định. Con hiểu sức học của mình hơn bố mẹ nghĩ, và con sẽ là người đạp xe sáu trăm ngày đó.
Nếu không đậu lớp 10 công lập: các ngả khác không phải là ngõ cụt
Mỗi năm có một phần học sinh không vào được lớp 10 công lập vì chỉ tiêu ít hơn số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Với gia đình ở Tân Nhựt, đây không nên là lúc hoảng loạn, vì có nhiều ngả học tiếp.
Trường trung học phổ thông ngoài công lập. Học chương trình phổ thông như trường công, chi phí cao hơn. Kiểm giấy phép, chương trình, tổng chi phí cả năm trước khi đóng tiền.
Trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Học chương trình văn hoá trung học phổ thông, nhiều nơi kết hợp học nghề. Học sinh vẫn có thể thi tốt nghiệp và học lên.
Trường trung cấp, cao đẳng nghề. Học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở có thể học trung cấp nghề, nhiều nơi kèm học văn hoá. Ngả này hợp với học sinh thích làm tay, muốn có nghề sớm: điện, cơ khí, sửa ô tô, công nghệ thông tin, nấu ăn, chăm sóc sắc đẹp. Vùng tây nam thành phố với nhiều xưởng, kho bãi, khu công nghiệp là nơi cần thợ có tay nghề.
Điều quan trọng là chọn ngả học theo năng lực và sở thích của con, không coi học nghề là "học dở mới đi". Một kỹ thuật viên điện giỏi ra trường có việc ngay ở các xưởng quanh Tân Nhựt, đó là con đường đàng hoàng.
Ôn thi lớp 9 trong điều kiện của gia đình khu trọ
Nhiều học sinh lớp 9 ở Tân Kiên, Tân Túc sống trong phòng trọ một gian với bố mẹ và em nhỏ, không có góc học riêng, tối bố mẹ mới đi làm về. Lời khuyên "học ở chỗ yên tĩnh" nghe thì dễ, làm thì khó.
Những cách gia đình đã xoay xở: con ở lại trường hoặc thư viện trường học bài sau giờ học nếu trường cho phép; ngồi học ở nhà người thân rộng hơn; đặt một chiếc bàn gấp sát cửa sổ, đèn bàn riêng, quy ước giờ tắt tivi. Không cần chỗ đẹp, cần một chỗ cố định và một giờ cố định.
Học thêm hay không là quyết định của từng nhà. Nếu cho con học thêm, chọn nơi gần, lớp nhỏ, biết rõ người dạy, và để ý con có thời gian ngủ đủ không. Học sinh lớp 9 thức khuya đi học thêm về muộn trên quốc lộ là nỗi lo có thật; giờ về và người đón cần tính trước.
Câu hỏi nên hỏi khi tìm hiểu một trường cấp ba
Thay vì hỏi "trường này tốt không", hãy hỏi những câu có câu trả lời kiểm được. Trang không xếp hạng trường; những câu này giúp gia đình tự đánh giá theo nhu cầu của con.
- Từ nhà đến trường mất bao lâu vào giờ cao điểm, đường đi có đoạn nào nguy hiểm, ngập.
- Trường học một hay hai buổi, có bán trú không, giờ tan học buổi chiều.
- Trường có những tổ hợp môn lựa chọn nào ở lớp 10, có hợp với định hướng của con không.
- Có câu lạc bộ, hoạt động thể thao, hướng nghiệp không.
- Trường có chỗ gửi xe đạp, xe máy điện an toàn, có lối ra vào tránh quốc lộ không.
- Với trường ngoài công lập: giấy phép, tổng chi phí cả năm, chính sách hoàn phí khi chuyển đi.
Đến trường vào ngày tuyển sinh mở, đi một vòng, nói chuyện với học sinh đang học ở đó. Những gì thấy tận mắt đáng tin hơn bảng điểm chuẩn chuyền tay.
Hồ sơ, mốc thời gian và những lỗi hay gặp
Hồ sơ tuyển sinh lớp 10 thường được trường trung học cơ sở hướng dẫn và nộp tập trung, nhiều khâu làm trực tuyến. Phụ huynh nên kiểm lại thông tin cá nhân của con trên phiếu đăng ký: họ tên, ngày sinh, nơi sinh, mã định danh, nơi cư trú. Sai một chữ có thể gây rắc rối khi nhận giấy báo, khi làm hồ sơ nhập học.
Lỗi hay gặp nhất là xếp nguyện vọng ngược sức, bỏ trống nguyện vọng an toàn, và không đọc kỹ quy định đổi nguyện vọng. Lỗi thứ hai là lỡ mốc xác nhận nhập học sau khi có kết quả; học sinh đậu mà không xác nhận đúng hạn có thể mất chỗ.
Sau sáp nhập, địa chỉ cư trú của con có thể đã đổi tên từ Tân Túc, Tân Kiên thành xã Tân Nhựt trên hệ thống. Điều này không ảnh hưởng quyền dự tuyển; chỉ cần thông tin trên các giấy tờ khớp với dữ liệu hiện hành.
Hướng nghiệp: nhìn vào chính vùng mình đang sống
Học sinh ở Tân Nhựt lớn lên giữa một vùng kinh tế rất cụ thể: xưởng nhựa, cơ khí, kho vật liệu xây dựng, công ty vận tải, khu công nghiệp và khu tiểu thủ công nghiệp, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, các chợ và cửa hàng ven quốc lộ. Đó là nơi con nhìn thấy hằng ngày những nghề có thật: thợ điện công nghiệp, kỹ thuật viên bảo trì máy, lái xe nâng, kế toán kho, điều dưỡng, kỹ thuật viên xét nghiệm, nhân viên giao nhận.
Hướng nghiệp tốt bắt đầu bằng việc cho con hỏi chuyện người làm nghề thật. Một người chú làm bảo trì máy ở xưởng nhựa có thể kể cho con nghe công việc hằng ngày, cần học gì, mệt chỗ nào, vui chỗ nào. Những cuộc nói chuyện như vậy giúp con chọn tổ hợp môn lớp 10, chọn ngành học nghề hay hướng đại học, có cơ sở hơn là chọn theo bạn.
Trang không khuyên ngành nào "hot" hay hứa thu nhập. Thị trường việc làm thay đổi; điều bền là con hiểu mình thích làm gì, giỏi việc gì, và chịu được điều kiện làm việc của nghề đó.
Sức khoẻ của con trong mùa thi
Mùa ôn thi lớp 10 trùng với những tháng nắng nóng cuối mùa khô và đầu mùa mưa ở TP.HCM. Phòng trọ mái tôn ban trưa rất nóng; học sinh ngồi học trong đó dễ mệt, đau đầu, mất tập trung. Nếu được, cho con học buổi sáng sớm và buổi tối, buổi trưa nghỉ ngơi, uống đủ nước.
Ăn sáng đầy đủ trước khi đi học, đi thi; không thức quá khuya nhiều ngày liền. Những đêm trước ngày thi, ngủ đủ quan trọng hơn ôn thêm một bài. Tránh dùng các loại nước tăng lực, thuốc "bổ não" theo lời quảng cáo; nếu con mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, chán ăn, hãy đưa con đi khám để bác sĩ tư vấn.
Áp lực thi cử là có thật, nhất là khi bố mẹ đặt nhiều kỳ vọng. Nói với con rằng kết quả nào cũng có đường học tiếp, và cả nhà đã có sẵn phương án. Một học sinh bớt sợ trượt thường làm bài tốt hơn.
Sau khi có kết quả: những việc trong vài ngày quan trọng
Khi có kết quả, việc đầu tiên là xem con trúng tuyển nguyện vọng nào và làm thủ tục xác nhận nhập học đúng hạn theo hướng dẫn. Gia đình ở Tân Nhựt có người đi làm ca nên lên lịch trước: ai sẽ đi nộp hồ sơ, ngày nào, giờ nào, mang giấy gì.
Nếu con không trúng tuyển nguyện vọng nào ở trường công, đừng chờ tới cuối hè mới tính. Các trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, trường trung cấp nghề thường nhận hồ sơ ngay sau khi có kết quả; chỗ tốt hết nhanh. Đi xem tận nơi hai, ba chỗ, hỏi rõ chương trình, giờ học, tổng chi phí và đường đi.
Cũng là lúc nói chuyện với con một cách bình tĩnh. Kết quả một kỳ thi không quyết định tương lai; điều quyết định là con học tiếp nghiêm túc ở nơi mình chọn.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh ở Tân Nhựt được đăng ký trường cấp ba ở đâu?
Theo kế hoạch tuyển sinh của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM từng năm, có thể có quy định về khu vực tuyển sinh. Đọc kế hoạch năm đó và hỏi giáo viên chủ nhiệm lớp 9 về các trường học sinh trong xã thường đăng ký.
Có nên đặt nguyện vọng 1 vào trường xa nhưng nổi tiếng?
Chỉ khi con có năng lực tương xứng và gia đình đã tính được đường đi ba năm. Nếu không, nguyện vọng một ở trường vừa sức, gần hơn thường hợp lý hơn. Trang không xếp hạng trường; hãy chọn theo con chứ không theo danh tiếng.
Không đậu lớp 10 công lập thì có còn thi đại học được không?
Có. Học sinh học ở trường ngoài công lập, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên vẫn học chương trình văn hoá, thi tốt nghiệp và có thể học lên cao đẳng, đại học theo quy định tuyển sinh hiện hành.
Học nghề sau lớp 9 có phải lựa chọn kém hơn không?
Không. Học nghề hợp với học sinh thích làm thực hành và muốn có việc sớm. Vùng tây nam thành phố có nhiều xưởng, kho bãi, khu công nghiệp cần thợ điện, cơ khí, kỹ thuật viên. Chọn ngành theo sở thích và năng lực của con.
Học sinh lớp 10 đi xe máy điện đến trường có được không?
Tuỳ loại xe và quy định về độ tuổi điều khiển phương tiện hiện hành. Dù đi xe gì, con phải đội mũ bảo hiểm, đi đúng làn, và tránh các đoạn quốc lộ đông xe tải nếu có đường khác an toàn hơn.