Xã Tân Nhựt nằm ở vùng đất thấp tây nam TP.HCM, nhiều kênh rạch, có nơi từng là ruộng trũng. Khi mưa lớn trùng lúc triều cường, một số đoạn đường trong xã, đường dẫn vào khu công nghiệp, đường trong ấp và cả vài đoạn trục chính có thể đọng nước, làm xe chậm, xe chết máy, đường về nhà kéo dài. Chuẩn bị tốt cho mùa mưa gồm: biết lịch triều, mang áo mưa bộ, bọc kín giấy tờ, điện thoại; biết trước đoạn trũng trên đường mình đi; và không cố chạy qua chỗ nước sâu không thấy mặt đường.
Bài này viết từ góc người đi làm, đi học mỗi ngày. Bài không đưa số điểm ngập hay mực nước cụ thể, vì những thứ đó thay đổi theo từng năm, từng công trình chống ngập và không có số liệu chắc chắn cho từng con hẻm. Chuyện kênh rạch, đất đai và nguyên nhân ngập dưới góc địa lý được nói ở mục kênh rạch và đất đai của trang.
Mùa mưa ở vùng ven đô tây nam: điều người mới hay bất ngờ
Mùa mưa ở TP.HCM thường kéo dài khoảng từ tháng 5 tới tháng 11, mưa nhiều vào buổi chiều, có cơn rất to trong thời gian ngắn. Người mới lên từ những vùng khác hay bất ngờ với kiểu mưa này: trời đang nắng, chỉ trong mươi phút mây kéo tới, mưa trắng trời, rồi tạnh nhanh như lúc đến. Nhưng chừng ấy thời gian đủ để nước đọng ở các đoạn đường thấp.
Ở Tân Nhựt, cái khó thêm là triều cường. Những tháng cuối năm, nước trên kênh rạch dâng cao theo con nước; nếu cơn mưa lớn rơi đúng lúc triều lên, nước mưa thoát chậm, đường trong ấp, đường ven kênh có thể ngập lâu hơn bình thường. Có những hôm không mưa mà vài đoạn ven rạch vẫn có nước tràn lên khi triều đạt đỉnh.
Cơn mưa chiều lại hay rơi trùng giờ tan ca, tan học. Hàng nghìn người cùng lúc dừng xe mặc áo mưa, dòng xe chậm lại, đoạn trũng biến thành điểm nghẽn. Hiểu nhịp mưa và nhịp triều là bước đầu để sắp xếp giờ về cho đỡ khổ.
Lịch triều cường được các cơ quan khí tượng thuỷ văn dự báo trước và báo chí địa phương thường đưa tin vào những đợt triều cao. Người ở gần kênh rạch nên tập thói quen xem lịch triều như xem dự báo thời tiết; biết đỉnh triều rơi vào giờ nào trong ngày là biết lúc nào đường ven kênh dễ có nước.
Chuẩn bị cho mùa mưa
Những thứ nên có sẵn trên xe và trong túi đi làm suốt mùa mưa. Không tốn kém, nhưng thiếu thì một chiều mưa có thể rất vất vả:
- Áo mưa bộ (áo và quần riêng) thay cho áo mưa cánh dơi: không bị gió thổi tung, không quấn vào bánh xe, không che mắt khi đi.
- Túi chống nước cho điện thoại, ví, giấy tờ; giấy tờ quan trọng như hợp đồng, giấy khám bệnh bọc thêm một lớp.
- Đèn xe sáng, còi hoạt động tốt: trời mưa tối sớm, tầm nhìn kém.
- Lốp xe còn gai, phanh tốt: kiểm trước mùa mưa, mặt đường ướt dài quãng phanh hơn nhiều.
- Bộ quần áo khô, khăn nhỏ để ở chỗ làm hoặc trong cốp, phòng khi tới nơi ướt sũng.
- Ứng dụng thời tiết và thông tin triều cường: xem dự báo trước khi ra khỏi nhà và trước giờ tan ca.
Người chạy giao hàng, chạy xe công nghệ cần thêm túi giữ hàng khô và một phương án dừng trú mưa an toàn, vì phải ở ngoài đường nhiều giờ.
Biết trước đoạn trũng trên đường mình đi
Mỗi con đường có những đoạn quen ngập mà người ở lâu ai cũng biết: chỗ thấp gần cầu, gần kênh, chỗ đường mới được nâng còn đường cũ bên cạnh thì thấp, chỗ cống thoát nước hay bị rác lấp. Người mới đến nên hỏi chủ trọ, hàng xóm, đồng nghiệp: đường từ nhà tới chỗ làm có đoạn nào hay ngập không, ngập tới đâu, lâu không.
Khi đã biết, chuẩn bị hai lối đi: một lối thường ngày và một lối tránh ngập, có thể xa hơn nhưng nền cao hơn. Đường lớn như Quốc lộ 1 nhìn chung cao hơn đường trong ấp, nhưng cũng có đoạn đọng nước; đường tắt trong ấp gần hơn nhưng dễ ngập và tối. Mỗi người phải tự thử, vào một ngày mưa vừa, để biết lối nào hợp.
Ứng dụng bản đồ đôi khi có người dùng báo điểm ngập, nhưng không đầy đủ, đặc biệt với đường nhỏ. Hỏi nhóm đồng nghiệp, nhóm cư dân trong xóm qua tin nhắn trước giờ về là cách nhanh và thực tế hơn.
Chọn chỗ trọ, chỗ ở cũng nên tính chuyện này. Một phòng trọ rẻ hơn chút nhưng nằm trong hẻm ngập mỗi khi triều lên có thể làm bạn mất nhiều buổi về muộn, xe hư, đồ đạc ướt. Hỏi kỹ trước khi thuê, như đã nói trong các bài về nhà ở của trang.
Đi qua đoạn đường ngập bằng xe máy
Khi bắt buộc phải qua đoạn ngập và mực nước còn thấp hơn ống xả, người đi lâu năm thường làm theo các bước sau:
- Dừng lại quan sát trước: nước sâu tới đâu, có xe khác vừa qua không, mặt đường có thấy được không. Không thấy mặt đường, không biết dưới nước có hố, nắp cống bị bật hay không thì không đi, dù người khác vẫn đang đi.
- Đi về số thấp, giữ ga đều, không tăng ga đột ngột, không nhả ga giữa chừng.
- Đi chậm, giữ khoảng cách với xe phía trước; không chạy nhanh tạo sóng làm ướt xe khác, làm nước tràn vào nhà dân.
- Đi theo vệt giữa đường, nơi thường cao hơn hai mép; tránh mép đường gần cống, gần kênh.
- Qua khỏi chỗ ngập, bóp phanh nhẹ vài lần để làm khô má phanh trước khi chạy nhanh lại.
Nếu mực nước đã ngang hoặc cao hơn ống xả, cao gần yên xe, hoặc nước chảy xiết, tốt nhất là không đi. Dắt xe qua hoặc chờ nước rút luôn an toàn hơn để xe chết máy giữa dòng nước.
Xe chết máy giữa đường ngập: làm gì và không làm gì
Xe chết máy khi đang ở trong nước, đừng cố đề máy lại ngay. Nước có thể đã vào động cơ qua đường nạp khí hoặc ống xả; đề nổ nhiều lần có thể làm hư nặng hơn. Tắt khoá, dắt xe ra khỏi chỗ ngập, đưa lên chỗ cao, rồi mới tính.
Với xe số và xe tay ga phổ thông, nhiều người có kinh nghiệm dốc ngược xe cho nước chảy ra khỏi ống xả, lau khô bugi; nhưng nếu không chắc, tốt nhất đưa xe tới tiệm sửa xe gần nhất để thợ kiểm tra. Mùa mưa, các tiệm sửa xe quanh những đoạn hay ngập thường mở muộn, quen việc này. Xe điện chết máy trong nước thì càng không tự xử lý pin, động cơ; đưa tới nơi sửa có chuyên môn.
Đứng giữa dòng nước ngập vào ban đêm còn có nguy cơ điện giật từ dây điện, tủ điện bị ngập gần đó. Tránh xa cột điện, trạm biến áp, dây điện sà xuống; thấy dây điện đứt rơi xuống nước thì tránh xa và báo cho ngành điện, chính quyền địa phương.
Giông, sét và cây đổ
Giông lớn thì dừng ở chỗ an toàn. Gió giật mạnh trong cơn giông làm xe máy chao đảo, cây xanh, bảng quảng cáo, mái tôn có thể gãy đổ. Dừng ở mái hiên kiên cố, cửa hàng, trạm chờ chắc chắn; không đứng dưới gốc cây to, cột điện.
Sét trên đồng trống. Phía Tân Nhựt cũ còn nhiều đoạn đường đi giữa ruộng, trống trải. Khi có sấm sét dày, không dừng giữa đồng, không đứng cạnh cây đơn độc; tìm nơi trú có mái chắc chắn hoặc tiếp tục di chuyển chậm vào khu dân cư.
Cây đổ, cành gãy sau mưa. Sau cơn giông, đường có thể có cành cây, dây điện, mái tôn bay xuống. Đi chậm, quan sát mặt đường.
Tầm nhìn bằng không. Mưa trắng trời làm tầm nhìn còn vài mét. Bật đèn, giảm tốc, nếu không thấy đường thì tấp vào lề an toàn chờ mưa ngớt.
Khi nào nên ở nhà hoặc ở lại chỗ làm
Không phải lúc nào cũng phải đi bằng được. Khi dự báo có mưa lớn kèm triều cường đạt đỉnh vào đúng giờ về, nhiều người chọn ở lại chỗ làm thêm một lúc, ăn tối gần xưởng, chờ nước rút rồi mới về. Một giờ chờ đợi có thể tránh được hai giờ lội nước và một lần xe chết máy.
Với người có con nhỏ đi học, nên thoả thuận trước với nhà trường hoặc người trông trẻ về chuyện đón muộn trong những ngày mưa ngập. Trẻ nhỏ ngồi sau xe máy qua đoạn ngập, dưới mưa to là tình huống nên tránh.
Người lớn tuổi, người đang ốm, phụ nữ mang thai nên hạn chế ra đường trong những buổi mưa giông lớn. Việc gì dời được thì dời; việc gấp thì gọi xe ô tô, nhờ người thân đưa đi.
Doanh nghiệp cũng có thể linh hoạt: cho tan ca lệch giờ khi có cảnh báo mưa lớn, mở nhà ăn, chỗ nghỉ cho công nhân chờ mưa tạnh, thông báo sớm khi đường vào khu bị ngập. Người lao động có thể đề xuất những việc này qua công đoàn, tổ trưởng; một ngày mưa lớn mà hàng nghìn người cùng lội nước về là chuyện ảnh hưởng cả sức khoẻ lẫn ngày công hôm sau.
Sau cơn mưa: giữ sức khoẻ và giữ xe
Lội nước ngập có thể dính nước bẩn, rác, có khi cả nước thải. Về tới nhà, rửa chân tay bằng nước sạch, thay quần áo khô. Vết trầy xước ở chân tay khi lội nước nên được rửa sạch, sát trùng; vết thương sưng đỏ, đau tăng, sốt sau khi lội nước thì nên đi khám.
Đi mưa nhiều ngày liền, người dễ bị cảm, đau họng. Giữ ấm, ăn uống đủ, nghỉ ngơi; triệu chứng kéo dài hoặc sốt cao thì gặp bác sĩ, không tự mua kháng sinh uống.
Xe máy sau mùa mưa nên được bảo dưỡng: thay nhớt nếu nghi nước vào, kiểm tra phanh, bugi, dây điện, lau khô và bôi trơn sên xích. Một lần bảo dưỡng kỹ cuối mùa mưa giúp xe bền và an toàn hơn cho cả năm.
Đồ dùng ướt như giày, áo mưa, túi xách nên phơi khô, không để ẩm trong phòng trọ chật vì dễ mốc, sinh mùi. Phòng trọ thấp hay bị nước tạt vào mùa mưa thì kê đồ điện, giấy tờ lên cao, rút phích cắm các thiết bị gần sàn khi có nguy cơ nước vào.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tân Nhựt mùa nào hay ngập nhất?
Mùa mưa thường từ khoảng tháng 5 tới tháng 11, và những tháng cuối năm có triều cường cao. Ngập nặng thường xảy ra khi mưa lớn trùng lúc triều lên, nhất là ở đường trong ấp, đường ven kênh rạch.
Đường nào trong xã hay ngập?
Thường là các đoạn thấp gần kênh rạch, đường trong ấp, đoạn nối giữa đường mới nâng và đường cũ thấp. Danh sách thay đổi theo từng năm và từng công trình chống ngập; hỏi người ở lâu trong xóm là cách chính xác nhất.
Xe chết máy vì ngập có nên đề lại ngay không?
Không nên. Tắt khoá, dắt xe lên chỗ cao, rồi đưa tới tiệm sửa xe để kiểm tra. Đề nổ nhiều lần khi nước còn trong động cơ có thể làm hư nặng hơn.
Có nên đi đường tắt qua ruộng khi mưa giông không?
Không nên. Đường giữa ruộng trống trải, nguy cơ sét cao, đường trơn, tối và dễ ngập. Chọn đường lớn, có nhà cửa hai bên dù xa hơn, và nếu sấm sét dày thì dừng trú ở nơi có mái kiên cố.
Mưa lớn trùng giờ tan ca thì nên về ngay hay chờ?
Nếu không gấp, chờ mưa ngớt và nước rút bớt thường an toàn và nhanh hơn. Ở lại chỗ làm, ăn tối gần xưởng rồi về là lựa chọn của nhiều người đi làm lâu năm.
Lội nước ngập rồi bị xước chân có sao không?
Rửa sạch bằng nước sạch và sát trùng ngay. Nếu vết thương sưng đỏ, đau tăng hoặc có sốt sau khi lội nước, nên đến cơ sở y tế để được khám, không tự mua thuốc uống.