Ở xã Tân Nhựt, việc phổ thông tập trung ở khu công nghiệp và khu tiểu thủ công nghiệp Lê Minh Xuân (phần trên địa bàn xã), các xưởng và kho dọc Quốc lộ 1, đường Trần Đại Nghĩa, cùng các khu công nghiệp láng giềng ở Bình Tân. Cách tìm chắc nhất là đến tận cổng doanh nghiệp xem thông báo tuyển, nộp hồ sơ trực tiếp, hoặc qua trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố. Không đóng tiền cho ai để "được nhận việc".
Người mới lên từ quê, hoặc người địa phương lần đầu đi làm công, thường gặp cùng một câu hỏi: hỏi ai, đi đâu, cần mang gì. Bài này đi theo đúng trình tự đó, kèm các dấu hiệu của tin tuyển dụng đáng ngờ. Bài không nêu mức lương hay hứa thu nhập, vì những thứ ấy khác nhau theo từng doanh nghiệp và thay đổi theo thời điểm.
Những nơi tìm việc thật sự hiệu quả
Cổng xưởng và bảng tuyển dụng. Doanh nghiệp trong khu công nghiệp thường dán thông báo tuyển ngay cổng hoặc nhà bảo vệ, ghi vị trí cần người và giờ nhận hồ sơ. Đi một vòng các đường nội khu vào buổi sáng ngày thường là cách cổ điển nhưng cho thông tin đáng tin, vì bạn thấy tận mắt xưởng mình sẽ vào.
Người quen đang làm. Trong các xóm trọ, chuyện "giới thiệu người làng vào xưởng" rất phổ biến. Người quen nói được thật về ca kíp, quản lý, bữa ăn, chuyện tăng ca. Dù vậy vẫn nên tự đến phỏng vấn và đọc hợp đồng, không giao giấy tờ gốc cho người giới thiệu.
Trung tâm dịch vụ việc làm. Thành phố có trung tâm dịch vụ việc làm công lập, tổ chức sàn giao dịch việc làm, tư vấn nghề và tiếp nhận hồ sơ bảo hiểm thất nghiệp. Người đang có sổ bảo hiểm xã hội mà mất việc nên biết nơi này trước tiên.
Trang tuyển dụng và nhóm trên mạng. Nhiều tin đăng trên mạng là thật, nhưng đây cũng là nơi tin lừa nhiều nhất. Dùng tin trên mạng để biết doanh nghiệp nào đang tuyển, rồi tự tra tên, mã số thuế, địa chỉ và tự đến tận nơi.
Thông báo của xã, ấp. Chính quyền địa phương và các đoàn thể đôi khi thông báo các đợt tuyển dụng, phiên giao dịch việc làm hay lớp học nghề. Hỏi ở bộ phận tiếp dân của xã hoặc trưởng ấp, khu phố nơi đang tạm trú.
Hồ sơ nên chuẩn bị sẵn
Việc phổ thông không đòi hồ sơ dày, nhưng thiếu một thứ là phải chạy về lấy, mất cả buổi. Chuẩn bị một bìa gồm:
- Căn cước còn hạn, và vài bản sao nếu doanh nghiệp còn yêu cầu bản giấy.
- Đơn xin việc hoặc sơ yếu lý lịch theo mẫu thông dụng (nhiều nơi phát mẫu tại chỗ).
- Giấy khám sức khoẻ nếu doanh nghiệp yêu cầu; nên hỏi trước có cần không và khám ở đâu được chấp nhận.
- Bằng cấp, chứng chỉ nghề liên quan (bằng tốt nghiệp, chứng chỉ vận hành xe nâng, hàn, điện…) nếu có.
- Số sổ bảo hiểm xã hội hoặc mã số bảo hiểm xã hội nếu đã từng tham gia, để nối quá trình đóng.
- Thông tin tài khoản ngân hàng đứng tên mình để nhận tiền công.
- Ảnh thẻ, nếu doanh nghiệp còn dùng hồ sơ giấy.
Giữ bản gốc giấy tờ trong người. Doanh nghiệp được xem, đối chiếu, nhưng giữ giấy tờ tuỳ thân bản gốc của người lao động là điều pháp luật lao động không cho phép; ai đòi "giữ căn cước để làm tin" thì nên cảnh giác.
Buổi phỏng vấn việc phổ thông diễn ra thế nào
Phỏng vấn công nhân thường ngắn, đôi khi chỉ là nói chuyện vài phút với người phụ trách nhân sự rồi làm bài kiểm tra đơn giản: đọc viết, tính toán cơ bản, quan sát màu, thao tác tay, hoặc đứng thử một công đoạn. Có nơi kiểm tra thị lực, phân biệt màu với các vị trí kiểm hàng. Bạn nên đi đúng giờ, mặc gọn, mang bút.
Đây cũng là lúc bạn hỏi lại. Hỏi rõ công việc cụ thể là gì, đứng hay ngồi, làm một chỗ hay đi lại, có tiếp xúc hoá chất hay bụi không, ca làm thế nào, có tăng ca không và tăng ca có tự nguyện không. Hỏi về thời gian thử việc, khi nào ký hợp đồng chính thức, khi nào tham gia bảo hiểm. Ghi lại câu trả lời vào điện thoại để so với hợp đồng sau này.
Người lớn tuổi hơn, người chưa quen làm xưởng nên nói thật về sức khoẻ và kinh nghiệm. Một vị trí hợp sức mình làm bền lâu đáng giá hơn một vị trí nặng chỉ vì nhận ngay. Với lao động nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ, pháp luật có các quy định bảo vệ riêng; hỏi doanh nghiệp về việc bố trí công việc phù hợp.
Người gốc Tân Nhựt lần đầu đi làm công
Không phải ai tìm việc ở đây cũng là người nơi khác đến. Nhiều người sinh ra ở Tân Nhựt, Tân Túc, Tân Kiên cũ, lớn lên với ruộng, ao, vườn, buôn bán nhỏ, nay ruộng thu hẹp hoặc đã bán, con cái lớn, cần một việc có thu nhập đều. Với họ, rào cản thường không phải là tìm chỗ tuyển mà là thói quen: quen tự làm chủ giờ giấc, chưa quen bấm thẻ, chưa quen có tổ trưởng, chưa quen ngồi một chỗ làm một thao tác suốt ca.
Lợi thế của người địa phương là có nhà sẵn, không tốn tiền trọ, biết đường tắt, biết mùa nước, có họ hàng trông con giúp. Nhiều doanh nghiệp quý người ở gần vì ít bỏ việc giữa chừng, đi làm đúng giờ cả mùa mưa. Khi phỏng vấn, cứ nói rõ mình ở ấp nào, gần xưởng ra sao; đó là điểm cộng thật.
Người trung niên mới chuyển sang làm công nên chọn việc ban đầu nhẹ hơn sức mình một chút, làm quen nhịp ca vài tháng, rồi mới tính chuyển vị trí. Học thêm một chứng chỉ ngắn như vận hành xe nâng, an toàn điện, nấu ăn tập thể có thể mở thêm lựa chọn; chuyện học nghề được nói kỹ trong một bài riêng của mục này.
Giữ quyền lợi từ những ngày đầu
Giữ một bản hợp đồng. Hợp đồng lao động lập thành văn bản thì mỗi bên giữ một bản. Nếu sau vài tuần vẫn chưa thấy bản của mình, hỏi phòng nhân sự một cách lịch sự và ghi lại ngày đã hỏi.
Chụp lại phiếu lương. Phiếu lương mỗi kỳ là bằng chứng ngày công, giờ tăng ca, khoản khấu trừ. Chụp lại, lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại, so với sổ ghi chép của mình.
Kiểm quá trình đóng bảo hiểm. Sau vài tháng, tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội qua ứng dụng chính thức hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội. Thấy thiếu tháng thì hỏi doanh nghiệp sớm, đừng đợi lúc nghỉ việc mới phát hiện.
Biết chỗ hỏi khi có vướng mắc. Trong doanh nghiệp có công đoàn cơ sở thì đó là nơi hỏi đầu tiên. Ngoài ra có cơ quan quản lý lao động của thành phố và các buổi tư vấn pháp luật miễn phí cho người lao động do công đoàn, đoàn thanh niên tổ chức.
Tin tuyển dụng thật và tin đáng ngờ
Lừa đảo tuyển dụng nhắm vào người mới đến rất nhiều, và kịch bản thường lặp lại. So sánh nhanh:
| Dấu hiệu | Thường thấy ở tin thật | Thường thấy ở tin đáng ngờ |
|---|---|---|
| Tên doanh nghiệp | Ghi rõ tên, địa chỉ xưởng | Chỉ ghi "công ty lớn trong khu công nghiệp", không tên |
| Nơi nộp hồ sơ | Tại cổng xưởng, phòng nhân sự | Quán cà phê, nhà riêng, qua tin nhắn |
| Chi phí | Không thu tiền của người xin việc | Đòi phí hồ sơ, phí đồng phục, phí "giữ chỗ" |
| Thu nhập | Nói theo quy chế, có hợp đồng | Hứa cao bất thường, "việc nhẹ lương cao" |
| Giấy tờ | Xem, đối chiếu rồi trả | Đòi giữ căn cước, thẻ ngân hàng |
| Thời gian | Hẹn lịch, có quy trình | Thúc nhận ngay hôm nay, "hết suất" |
Gặp một trong các dấu hiệu bên phải chưa chắc là lừa, nhưng hai, ba dấu hiệu cùng lúc thì nên dừng lại. Đặc biệt không cho ai mượn tài khoản ngân hàng, không ký giấy vay tiền hay giấy trắng trong lúc "làm hồ sơ xin việc".
Việc qua công ty cung ứng lao động
Ở các khu công nghiệp, không ít người làm việc qua công ty cung ứng hoặc cho thuê lại lao động: công ty này tuyển, ký hợp đồng, trả lương, rồi đưa người vào làm ở xưởng của doanh nghiệp khác. Hình thức này được pháp luật thừa nhận với những điều kiện nhất định, và có lúc giúp người mới vào làm nhanh. Nhưng người lao động cần biết rõ ai là người sử dụng lao động của mình.
Khi làm qua công ty cung ứng, hợp đồng lao động ký với công ty đó, bảo hiểm do công ty đó đóng, và khi có chuyện như tai nạn, chậm lương, nghỉ việc thì bạn làm việc với công ty đó trước tiên. Hãy đọc kỹ tên trên hợp đồng, hỏi văn phòng công ty nằm ở đâu, tra mã số thuế. Một công ty cung ứng làm ăn đàng hoàng cũng không thu tiền người lao động để "xin việc giúp".
Có những nhóm tự xưng "cai", "đội" nhận khoán việc bốc xếp, phụ việc cho xưởng, trả công theo ngày, không hợp đồng. Làm kiểu này có thể có tiền ngay nhưng không có bảo hiểm, tai nạn thì tự chịu. Nếu buộc phải làm tạm, hãy giữ lại tin nhắn, ghi chép ngày công, và sớm tìm việc có hợp đồng.
Tuần đầu đi làm: trình tự gọn gàng
Khi đã được nhận, tuần đầu là lúc nhiều người bỡ ngỡ nhất. Trình tự dưới đây giúp giấy tờ và đời sống vào nếp sớm:
- Nhận lịch ca, giờ vào cổng, nơi gửi xe, nơi thay đồ; đi thử đường từ chỗ trọ vào đúng giờ ca.
- Ký hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động, giữ một bản; nếu chưa được đưa bản, hỏi khi nào nhận.
- Dự buổi hướng dẫn an toàn lao động, nhận đồ bảo hộ, hỏi lại chỗ nào chưa rõ.
- Đăng ký tạm trú tại nơi ở theo hướng dẫn của chủ trọ và công an xã (thủ tục chi tiết xem mục thủ tục hành chính của trang).
- Hỏi phòng nhân sự lịch trả lương, cách tính công, cách xin nghỉ phép.
- Ghi lại ngày công, giờ tăng ca mỗi ngày vào sổ hoặc điện thoại để tự đối chiếu với phiếu lương.
Sau tháng đầu, nếu công việc không hợp, việc nghỉ cũng phải theo đúng thời hạn báo trước trong hợp đồng hoặc luật. Nghỉ ngang dễ mất tiền công những ngày cuối và rắc rối giấy tờ khi xin việc chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Người mới lên chưa có tạm trú có xin việc được không?
Đa số doanh nghiệp tuyển dựa trên căn cước, không bắt buộc có tạm trú trước khi nhận. Tuy vậy, khi đã ở ổn định bạn cần đăng ký tạm trú theo quy định cư trú; chủ trọ thường hướng dẫn, công an xã tiếp nhận.
Xin việc có phải đóng phí gì không?
Doanh nghiệp tuyển dụng trực tiếp không thu tiền của người xin việc. Khám sức khoẻ có thể tốn chi phí cho cơ sở y tế, nhưng đó là tiền trả cho phòng khám, không phải "phí nhận việc". Ai đòi tiền giữ chỗ, tiền đồng phục trước khi đi làm thì nên cảnh giác.
Lớn tuổi có tìm được việc phổ thông ở Tân Nhựt không?
Có, nhưng thường ở các vị trí như tạp vụ, bảo vệ, phụ bếp, phụ kho, đóng gói, hoặc việc tự do quanh khu trọ. Nói thật về sức khoẻ khi phỏng vấn để được xếp việc phù hợp, tránh vị trí đứng lâu, nặng nhọc nếu sức không theo kịp.
Làm qua công ty dịch vụ có được đóng bảo hiểm không?
Có, nếu ký hợp đồng lao động thuộc diện tham gia bắt buộc thì công ty ký hợp đồng với bạn phải đóng bảo hiểm theo quy định. Kiểm quá trình đóng qua ứng dụng hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội sau vài tháng làm.
Mất việc thì đến đâu hỏi bảo hiểm thất nghiệp?
Hồ sơ bảo hiểm thất nghiệp nộp ở trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố, trong thời hạn luật định kể từ khi chấm dứt hợp đồng. Điều kiện và mức hưởng phụ thuộc thời gian đã đóng; nên hỏi trực tiếp trung tâm để được hướng dẫn theo quy định hiện hành.
Có nên nhận việc khi người tuyển chỉ nhắn tin, không gặp mặt?
Nên thận trọng. Hãy hỏi tên doanh nghiệp, tra mã số thuế, địa chỉ, rồi đến tận nơi. Không gửi ảnh căn cước, thông tin tài khoản hay mã xác thực ngân hàng cho người chưa gặp, chưa xác minh được.