Xưởng quanh xã Tân Nhựt — trong phần khu công nghiệp Lê Minh Xuân trên địa bàn, khu tiểu thủ công nghiệp và dọc Quốc lộ 1, Trần Đại Nghĩa — có bốn nhóm nguy cơ hay gặp: hoá chất và bụi, máy móc có bộ phận chuyển động, nhiệt độ cao và tiếng ồn, cùng xe nâng, hàng hoá trong kho. Người lao động có quyền được huấn luyện an toàn, được phát đồ bảo hộ phù hợp và được từ chối làm việc khi thấy rõ nguy cơ đe doạ tính mạng, sức khoẻ.
Bài này không thay cho buổi huấn luyện an toàn của doanh nghiệp, cũng không thay lời khuyên của bác sĩ. Mục đích là để người mới vào xưởng biết mình nên hỏi gì, để ý gì, và làm gì khi có chuyện. Mọi triệu chứng sau khi tiếp xúc hoá chất, bị thương hay say nóng đều cần được cơ sở y tế khám, không tự xử lý ở nhà. Người mới vào nghề, người làm xưởng nhỏ ngoài khu và người làm khoán theo ngày là những nhóm hay bị thiệt nhất, nên bài dành riêng một phần cho họ ở cuối.
Bốn nhóm nguy cơ và cách nhận ra
Cùng một khu công nghiệp nhưng mỗi xưởng một kiểu nguy cơ. Bảng dưới giúp bạn nhìn vào chỗ làm của mình và biết phải để ý điều gì:
| Nhóm nguy cơ | Thường gặp ở | Dấu hiệu nên để ý |
|---|---|---|
| Hoá chất, bụi | Xưởng sơn, nhuộm, xi mạ, nhựa, cao su, vật liệu | Mùi hắc, cay mắt, ho, ngứa da, bụi bám áo cuối ca |
| Máy có bộ phận chuyển động | Máy ép, máy cắt, băng chuyền, máy dệt, máy in bao bì | Che chắn bị tháo, nút dừng khẩn cấp hỏng, vội vàng gỡ kẹt khi máy chạy |
| Nóng, ồn | Lò nung, máy ép nhựa, xưởng mái tôn, cơ khí | Đổ mồ hôi nhiều, chóng mặt, ù tai sau ca, phải hét mới nghe |
| Xe nâng, hàng hoá | Kho, bãi, khu xuất nhập hàng | Xe chạy lùi, hàng xếp cao nghiêng, lối đi bị lấn chiếm |
Ngoài bốn nhóm trên còn điện, cháy nổ, làm việc trên cao, trong bồn chứa. Những việc đó cần người được huấn luyện riêng và có giấy phép làm việc theo quy trình của doanh nghiệp; người lao động phổ thông không tự ý nhận làm thay.
Hoá chất và bụi: điều không thấy bằng mắt
Khu công nghiệp Lê Minh Xuân từ lâu có nhiều cơ sở thuộc các ngành có dùng hoá chất. Người mới vào xưởng thường để ý thứ thấy được như bụi, nhưng hơi dung môi, hơi axit, bụi mịn mới là thứ ảnh hưởng lâu dài. Hỏi người phụ trách xem mình đang làm với những chất gì, có phiếu an toàn hoá chất không, và phải đeo loại khẩu trang, găng tay nào; khẩu trang vải thông thường không lọc được hơi hoá chất.
Thói quen nhỏ quyết định nhiều: không ăn uống, hút thuốc ở chỗ làm có hoá chất, rửa tay kỹ trước khi ăn, thay đồ làm việc trước khi về nhà để không mang bụi, hoá chất về phòng trọ nơi có con nhỏ. Đồ làm việc giặt riêng.
Khi hoá chất bắn vào mắt hay da, rửa ngay dưới vòi nước sạch theo hướng dẫn trong buổi huấn luyện, báo tổ trưởng và đến cơ sở y tế, mang theo tên hoá chất nếu biết. Ho kéo dài, khó thở, nổi mẩn da, đau đầu lặp lại sau ca là những dấu hiệu cần đi khám và nói rõ với bác sĩ mình làm ở vị trí nào.
Máy móc: những quy tắc không có ngoại lệ
Không gỡ kẹt khi máy còn chạy. Phần lớn tai nạn dập tay ở máy ép, máy cắt xảy ra khi người làm thò tay gỡ phôi kẹt cho nhanh, không dừng máy. Dừng máy, ngắt nguồn theo quy trình rồi mới xử lý, dù tổ có đang chạy chỉ tiêu.
Không tháo che chắn. Tấm che, rào chắn, cảm biến trên máy tồn tại vì đã từng có người bị thương. Thấy che chắn bị tháo hay cảm biến bị vô hiệu, báo tổ trưởng.
Tóc, áo, găng tay và trục quay. Tóc dài buộc gọn, áo không lùng thùng, không đeo trang sức khi làm gần trục quay, băng chuyền. Có loại găng tay không nên đeo khi làm cạnh trục quay vì dễ bị cuốn — làm theo hướng dẫn cho đúng máy.
Biết vị trí nút dừng khẩn cấp. Ngày đầu làm ở máy nào, hỏi ngay nút dừng ở đâu, bình chữa cháy ở đâu, lối thoát hiểm ở đâu.
Không tự sửa điện. Máy chập điện, dây hở thì báo bộ phận bảo trì; người vận hành không tự mở tủ điện.
Nóng và ồn ở xưởng mái tôn ven đô
Vùng tây nam thành phố nắng nóng gần như quanh năm, đỉnh điểm vào mùa khô. Nhiều xưởng mái tôn, nhất là xưởng nhỏ ngoài khu, buổi trưa trong xưởng nóng hơn ngoài trời. Làm cạnh lò, máy ép nhựa thì càng nóng. Say nóng bắt đầu bằng mệt, chóng mặt, buồn nôn, chuột rút, có thể dẫn tới ngất. Uống nước đều trong ca, nghỉ ở chỗ mát theo giờ, báo ngay khi thấy người cạnh mình lơ mơ, mặt đỏ, ngừng đổ mồ hôi.
Tiếng ồn lớn kéo dài làm giảm thính lực từ từ, không đau, nên nhiều người không để ý cho tới khi nghe kém. Nếu phải nói to mới nghe được người đứng cạnh, đó là mức ồn cần bảo vệ tai. Nút tai hoặc chụp tai phải được đeo suốt thời gian ở chỗ ồn, không phải chỉ lúc nhớ ra. Nút tai dùng lâu bị bẩn, cứng thì xin thay, vì nhét nút tai bẩn vào tai dễ gây viêm. Ù tai sau ca, nghe kém dần là lý do đi khám tai.
Doanh nghiệp có trách nhiệm quan trắc môi trường lao động và khám sức khoẻ định kỳ, trong đó có khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho các vị trí có yếu tố độc hại theo quy định. Hãy đi khám đầy đủ và giữ lại kết quả.
Kho bãi, xe nâng và lối đi
Dọc Quốc lộ 1 và Trần Đại Nghĩa có nhiều kho hàng, bãi container, xưởng có khu xuất nhập lớn. Ở đây nguy cơ lớn nhất là xe nâng và hàng rơi. Xe nâng chạy lùi, góc nhìn của người lái bị khối hàng che; người đi bộ bước vào lối xe là va chạm. Đi đúng lối dành cho người đi bộ, nhìn hai bên ở góc khuất, đừng đứng dưới hàng đang nâng.
Người lái xe nâng cần được đào tạo và có chứng chỉ vận hành theo quy định. Người mới được nhờ "chạy thử chút" xe nâng khi chưa học là chuyện không nên nhận, dù nể người nhờ. Tai nạn xe nâng thường nặng.
Bốc xếp tay hàng nặng gây đau lưng, thoát vị đĩa đệm theo thời gian. Dùng xe đẩy, nâng đúng tư thế (gập gối, giữ lưng thẳng, ôm hàng sát người), nâng hai người với hàng cồng kềnh. Đau lưng kéo dài, tê lan xuống chân thì đi khám, không tự đấm bóp mạnh hay uống thuốc giảm đau kéo dài.
Khi có tai nạn trong xưởng
Tai nạn xảy ra rất nhanh, người xung quanh thường hoảng. Thứ tự xử lý chung, theo tinh thần buổi huấn luyện an toàn:
- Dừng máy hoặc cắt nguồn nguy hiểm nếu làm được an toàn; không lao vào khi chưa cắt điện, chưa dừng máy.
- Gọi người phụ trách, bộ phận y tế của xưởng; trường hợp nặng gọi cấp cứu.
- Sơ cứu theo đúng điều đã được hướng dẫn; không tự ý nắn, kéo, rút vật đâm vào người.
- Đưa người bị nạn đến cơ sở y tế gần nhất; ghi lại giờ xảy ra, vị trí, nhân chứng.
- Người bị nạn và gia đình giữ lại giấy tờ khám chữa, hoá đơn, giấy ra viện để làm chế độ tai nạn lao động.
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm sơ cứu, cấp cứu, chi trả các chi phí y tế liên quan và thực hiện chế độ cho người bị tai nạn lao động theo quy định, đồng thời phải khai báo, điều tra vụ việc theo trình tự luật định. Người bị nạn được nghỉ điều trị và trong thời gian đó vẫn được trả lương theo quy định. Mức hưởng cụ thể phụ thuộc mức độ suy giảm khả năng lao động do hội đồng giám định y khoa xác định.
Quyền của người lao động về an toàn
Được huấn luyện trước khi làm. Người mới vào và người chuyển sang vị trí mới có quyền được huấn luyện an toàn phù hợp. Chưa được hướng dẫn mà bị đưa ngay vào máy nguy hiểm thì hỏi lại.
Được phát đồ bảo hộ phù hợp. Đồ bảo hộ phải đúng với nguy cơ: khẩu trang lọc hơi hoá chất khác khẩu trang chống bụi, găng chịu hoá chất khác găng sợi. Hỏng thì xin đổi.
Được từ chối làm khi nguy cơ rõ ràng. Luật cho phép người lao động từ chối hoặc rời bỏ nơi làm việc khi thấy rõ nguy cơ xảy ra tai nạn đe doạ nghiêm trọng tính mạng, sức khoẻ, và phải báo ngay cho người quản lý.
Được khám sức khoẻ định kỳ. Ở vị trí có yếu tố độc hại, việc khám thường được tổ chức dày hơn. Kết quả khám là của bạn; xin một bản để giữ.
Được báo cáo mà không bị trù dập. Báo cáo một nguy cơ, một sự cố suýt xảy ra là góp phần giữ an toàn cho cả tổ. Báo qua tổ trưởng, công đoàn cơ sở hoặc bộ phận an toàn của doanh nghiệp.
Xưởng nhỏ ngoài khu và việc làm khoán
Ngoài hàng rào khu công nghiệp, trong các ấp của Tân Nhựt, Tân Kiên cũ có nhiều xưởng nhỏ gia công, tái chế, cơ khí, mộc. Xưởng nhỏ thường thiếu người chuyên trách an toàn, máy cũ, che chắn sơ sài, ít khi huấn luyện bài bản. Không phải xưởng nhỏ nào cũng nguy hiểm, nhưng người làm ở đó cần tự để ý hơn, tự mang đồ bảo hộ nếu chủ chưa phát, và từ chối thao tác mà mình thấy rõ là liều.
Làm khoán, làm công nhật không hợp đồng thì khi tai nạn xảy ra rất khó đòi quyền lợi. Ghi lại tên chủ xưởng, địa chỉ, ngày công, giữ tin nhắn giao việc. Khi có chuyện, những ghi chép này giúp cơ quan chức năng và các tổ chức tư vấn pháp luật hỗ trợ bạn tốt hơn.
Người dân sống sát xưởng nhỏ cũng chịu ảnh hưởng: tiếng ồn, mùi, khói. Phản ánh với chính quyền xã nơi xưởng hoạt động, nêu rõ giờ, hiện tượng, là kênh đúng thay vì xích mích trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bị hoá chất bắn vào mắt trong ca thì làm gì?
Rửa mắt ngay dưới nước sạch theo hướng dẫn của buổi huấn luyện, không dụi mắt, báo tổ trưởng và đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, mang theo tên hoá chất hoặc bao bì nếu có. Đừng tự nhỏ thuốc rồi làm tiếp.
Doanh nghiệp không phát khẩu trang phù hợp thì sao?
Hỏi người phụ trách an toàn hoặc tổ trưởng loại khẩu trang đúng với chất mình tiếp xúc. Nếu vẫn không được giải quyết, có thể trao đổi với công đoàn cơ sở hoặc phản ánh với cơ quan quản lý lao động của thành phố.
Ù tai sau ca có đáng lo không?
Ù tai thoáng qua sau ca ồn là dấu hiệu tai đang chịu tiếng ồn quá mức. Nếu lặp lại hoặc thấy nghe kém dần, nên đi khám tai mũi họng và đề nghị được bảo vệ tai đầy đủ ở chỗ làm.
Tai nạn trên đường đi làm có được tính là tai nạn lao động không?
Theo pháp luật, tai nạn trên tuyến đường đi và về giữa nơi ở và nơi làm việc trong khoảng thời gian, tuyến đường hợp lý có thể được xem xét hưởng chế độ, kèm điều kiện về hồ sơ. Giữ biên bản, giấy tờ khám chữa và hỏi doanh nghiệp, cơ quan bảo hiểm xã hội.
Có được nghỉ để đi khám khi nghi bệnh nghề nghiệp không?
Bạn nên báo doanh nghiệp và đi khám ở cơ sở có chức năng khám bệnh nghề nghiệp. Doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho vị trí có yếu tố độc hại; hỏi phòng nhân sự để được sắp xếp.
Thấy đồng nghiệp ngất trong xưởng nóng thì làm gì trước?
Đưa người đó ra chỗ mát, thoáng, nới lỏng quần áo, gọi người phụ trách y tế và gọi cấp cứu nếu không tỉnh. Không đổ nước cho người đang mê uống. Việc tiếp theo để nhân viên y tế xử lý.