Ở nhiều xóm của xã Tân Nhựt, một căn nhà gốc mái ngói có thể nằm sát một dãy trọ ba tầng, một xưởng nhỏ, một kho hàng. Người ở lâu đời quen sự yên tĩnh của xóm ruộng; người mới đến sống theo giờ ca, về khuya, đi sớm. Hai nhịp sống chồng lên nhau trong những con hẻm hẹp. Va chạm là điều khó tránh, nhưng phần lớn các xóm vẫn giữ được hoà khí nhờ vài nguyên tắc đơn giản.
Bài này đi qua những chuyện hàng xóm hay gặp nhất ở vùng ven đô: tiếng ồn, rác, chỗ để xe, nước thải, trẻ con, vật nuôi; cách nói chuyện để giải quyết; và những việc chung giúp người cũ người mới thành người một xóm. Phần pháp lý về thuê nhà, xây dựng được nói ở các mục khác của trang.
Một xóm, hai nhịp sống
Người gốc Tân Nhựt quen dậy sớm, ngủ sớm, sinh hoạt quanh sân nhà, có khi ra vườn, ra ruộng. Buổi trưa nghỉ, buổi tối xem tivi rồi tắt đèn. Người thuê trọ làm theo ca: ca sáng dậy lúc bốn, năm giờ; ca chiều về lúc mười, mười một giờ đêm; ca đêm ngủ ban ngày. Tiếng xe máy, tiếng nói chuyện, tiếng nấu nướng vì vậy kéo dài gần như suốt ngày đêm trong các hẻm trọ.
Kiến trúc cũng góp phần: nhà gốc một tầng mái ngói, cửa sổ mở ra sân; dãy trọ mới ba bốn tầng, hành lang chung hướng thẳng vào sân nhà bên. Tiếng nói chuyện ở hành lang tầng ba vọng xuống sân nhà gốc rõ như nói bên tai. Người xây trọ mới nên tính đến khoảng lùi, hướng hành lang, vách ngăn để giảm phiền cho nhà bên cạnh ngay từ khi thiết kế.
Không ai sai trong chuyện này. Người làm ca không chọn giờ về; người già không thể đổi giấc ngủ. Hiểu được nhịp của nhau là bước đầu tiên. Người gốc nhớ rằng người làm ca đêm cũng cần ngủ yên ban ngày, giảm tiếng máy cưa, máy khoan, karaoke ban ngày. Người thuê trọ nhớ rằng giờ khuya là giờ nghỉ của cả xóm, tắt máy xe khi dắt vào hẻm, nói nhỏ khi về muộn.
Nhiều chủ trọ ở Tân Nhựt đã ghi những điều này thành nội quy dán ở cổng: giờ đóng cổng, giờ giữ yên lặng, nơi để xe, nơi đổ rác. Một bản nội quy rõ ràng, được nói trước khi ký hợp đồng thuê, giúp tránh rất nhiều chuyện về sau.
Năm chuyện hay va chạm nhất
Tiếng ồn. Karaoke, loa kéo, tiếng nhậu khuya, tiếng xe nẹt pô là nguồn bực bội số một. Giải pháp hiệu quả nhất vẫn là thoả thuận giờ giấc chung, và nhắc nhau trực tiếp, lịch sự, ngay lần đầu.
Xe máy và lối đi. Hẻm hẹp, dãy trọ đông người, xe để tràn ra hẻm chắn lối. Chủ trọ cần có chỗ để xe đủ cho người thuê; người thuê để xe gọn, không chắn cổng nhà người khác.
Rác và nước thải. Rác để sai giờ, sai chỗ, nước giặt giũ chảy tràn ra hẻm, dầu mỡ đổ xuống cống làm tắc. Thống nhất giờ đổ rác theo giờ xe thu gom, có thùng chung có nắp, không đổ rác xuống kênh rạch.
Phơi đồ, nấu nướng. Phơi quần áo ra hẻm, nấu đồ có mùi nồng như mắm, khô cá ngay cửa sổ nhà bên. Chuyện nhỏ nhưng dễ thành cự cãi; đặt chỗ phơi, chỗ nấu hợp lý là xong.
Vật nuôi. Chó sủa đêm, chó thả rông cắn người, phân vật nuôi trên đường. Người nuôi cần giữ vật nuôi trong nhà, tiêm phòng, rọ mõm khi dắt ra đường theo quy định.
Khi có chuyện: nói chuyện theo thứ tự
Phần lớn mâu thuẫn hàng xóm giải quyết được nếu đi đúng thứ tự, không nhảy bước:
- Nói trực tiếp, nhẹ nhàng với người liên quan, chọn lúc cả hai bình tĩnh, nói cụ thể việc gì, giờ nào làm phiền.
- Nếu là người thuê trọ, báo chủ trọ để chủ trọ nhắc chung cả dãy, tránh đối đầu cá nhân.
- Nếu vẫn không được, báo tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng ấp, khu phố; họ thường quen cả hai bên và hoà giải được.
- Với chuyện vượt quá hoà giải như gây rối, đe doạ, xâm phạm tài sản, báo công an xã.
- Giữ bình tĩnh trong mọi bước; không quay phim đăng lên mạng để bêu xấu, không tự xử bằng bạo lực.
Hoà giải ở cơ sở là cách được khuyến khích với mâu thuẫn nhỏ trong cộng đồng dân cư. Kết quả hoà giải tốt thường giữ được quan hệ lâu dài, điều mà kiện tụng hiếm khi làm được.
Chủ trọ: người đứng giữa
Ở Tân Nhựt, chủ trọ thường là người gốc, sống ngay trong xóm. Họ vừa là chủ nhà của người thuê, vừa là hàng xóm, có khi là bà con của những nhà xung quanh. Vị trí ấy khiến chủ trọ thành người đứng giữa mỗi khi có chuyện.
Chủ trọ tốt thường làm ba việc: nói rõ nội quy trước khi cho thuê; xử lý ngay khi có phản ánh; và đầu tư những thứ giảm va chạm như chỗ để xe, thùng rác có nắp, cống thoát nước, cách âm cơ bản. Chủ trọ cũng có trách nhiệm theo quy định về cư trú, phòng cháy chữa cháy đối với nhà cho thuê.
Người thuê trọ nên giữ liên lạc tốt với chủ trọ, báo sớm khi có hư hỏng hay mâu thuẫn. Một chủ trọ hiểu người thuê sẽ đứng ra nói giúp khi hàng xóm phàn nàn, thay vì để chuyện căng thẳng.
Trẻ con trong hẻm: niềm vui và nỗi lo
Hẻm trọ ở Tân Nhựt đông trẻ con: con của người gốc, con của người thuê trọ, cháu của ông bà lên giữ. Chiều chiều, hẻm thành sân chơi: đạp xe, đá banh, nhảy dây. Đây là lúc trẻ con hai bên chơi chung, thành bạn, kéo theo cha mẹ quen nhau.
Nhưng trẻ chơi trong hẻm cũng là nỗi lo: xe máy chạy nhanh vào hẻm, trẻ đá banh trúng cửa kính, trẻ chơi gần ao, kênh, hố công trình. Các xóm làm được việc này tốt thường có thoả thuận ngầm: xe vào hẻm chạy chậm, bóp còi nhẹ; trẻ không chơi gần đường lớn và kênh; người lớn nào thấy nguy hiểm thì nhắc, không phân biệt con ai.
Khi trẻ gây hư hỏng nhỏ cho nhà hàng xóm, cha mẹ nên chủ động xin lỗi, đền bù hợp lý. Khi trẻ bị bắt nạt hay đánh nhau, người lớn hai bên nên ngồi lại bình tĩnh, tránh to tiếng trước mặt trẻ.
Chuyện hàng xóm: nên làm và nên tránh
Tóm tắt những thói quen giúp giữ hoà khí trong xóm, rút ra từ kinh nghiệm chung ở các khu dân cư ven đô.
| Chuyện | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Về khuya | Tắt máy dắt xe, nói nhỏ, đóng cửa nhẹ | Rồ ga, gọi nhau í ới, mở nhạc |
| Tiệc tùng | Báo trước, dừng nhạc lớn đúng giờ | Hát karaoke đến nửa đêm ngày thường |
| Rác | Đổ đúng giờ, đúng chỗ, buộc kín | Để rác ngoài hẻm qua đêm, đổ xuống kênh |
| Xe cộ | Để gọn trong khu để xe | Chắn lối đi, chắn cửa nhà người khác |
| Có mâu thuẫn | Nói trực tiếp, nhờ tổ dân phố hoà giải | Bêu xấu trên mạng, tự xử |
| Chào hỏi | Chào người lớn, hỏi thăm khi nhà có việc | Đi ngang không nhìn, không chào |
Phần lớn những điều trên là thói quen, không phải luật. Nhưng một số việc như gây ồn ào giờ nghỉ, đổ rác sai quy định, để vật nuôi gây hại đều có quy định xử lý; tốt nhất là đừng để tới mức đó.
Việc chung làm người cũ người mới thành người một xóm
Mùa mưa ở Tân Nhựt, nhiều hẻm ngập khi mưa lớn hay triều cường. Những buổi khơi thông cống rãnh, vớt rác trước mùa mưa là dịp người gốc và người thuê trọ làm chung. Một số xóm góp tiền làm lại mặt hẻm, lắp đèn đường, gắn camera an ninh; người thuê trọ góp theo khả năng, được bàn bạc trong buổi họp tổ.
Trung thu, Quốc tế thiếu nhi, những dịp này tổ dân phố thường tổ chức phát quà, rước đèn cho trẻ em trong khu, không phân biệt con nhà ai. Người lớn đi theo con, ngồi chung, làm quen với nhau.
Lúc có chuyện buồn như hoả hoạn, tai nạn, người ốm nặng, cả xóm góp tay: người chở đi viện, người trông nhà, người góp tiền. Những lúc ấy không còn ai là người gốc hay người mới. Nhiều người từng ở trọ ở Tân Nhựt, sau dọn đi nơi khác, vẫn nhớ nhất những lần hàng xóm giúp mình lúc khó.
Khi xóm đổi mặt: nhà gốc xây trọ, người thuê mua đất
Ranh giới giữa người gốc và người mới ngày càng mờ. Nhiều nhà gốc đã chia đất, xây trọ, chuyển đi nơi khác; nhiều người thuê trọ lâu năm đã mua đất, cất nhà ngay trong xóm, thành hàng xóm cố định. Có hẻm mà người ở lâu nhất lại là một gia đình từ miền Trung lên từ hơn chục năm trước.
Sự đổi mặt này đặt ra những câu hỏi mới cho xóm: ai giữ các việc chung như quỹ khuyến học, quỹ tang, cúng miếu xóm; ai làm tổ trưởng; các lệ xóm cũ có còn hợp với người mới không. Ở nhiều nơi, người mới đã dần nhận các việc này, học lại lệ từ người lớn tuổi.
Một xóm ven đô khoẻ mạnh không cần mọi người giống nhau, chỉ cần mọi người chịu nói chuyện với nhau. Ở Tân Nhựt, điều đó đang diễn ra mỗi ngày trong những con hẻm nhỏ.
Người làm ca đêm: hàng xóm ít ai thấy mặt
Trong mỗi dãy trọ ở Tân Nhựt đều có những người làm ca đêm: công nhân vận hành máy, bảo vệ, tài xế xe tải, nhân viên kho, nhân viên y tế. Họ đi khi xóm chuẩn bị ngủ, về khi xóm thức dậy, ngủ ban ngày khi hẻm ồn nhất. Với họ, tiếng khoan, tiếng loa bán hàng rong, tiếng trẻ con chơi đùa giữa trưa là chuyện khó chịu thật sự.
Hàng xóm có thể giúp bằng những điều nhỏ: hạn chế làm việc gây ồn lớn vào buổi sáng ở sát phòng người làm đêm, nhắc trẻ con chơi xa cửa phòng họ, báo trước nếu nhà mình sắp sửa chữa. Người làm ca đêm cũng nên báo cho hàng xóm sát vách biết lịch ngủ của mình, dùng rèm tối, nút bịt tai.
Một điều dễ bị quên: người làm ca đêm ít khi dự được họp tổ, Trung thu, đám tiệc trong xóm. Khi có thông báo quan trọng như cúp điện, phun thuốc diệt muỗi, kiểm tra phòng cháy, nên nhắn riêng hoặc dán thông báo trước cửa phòng để họ không bị lỡ.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xóm hát karaoke đến khuya thì làm gì?
Trước tiên nhắc trực tiếp, lịch sự. Nếu không được, báo tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng ấp, khu phố để hoà giải. Nếu tình trạng kéo dài, gây mất trật tự vào giờ nghỉ, có thể phản ánh với công an xã theo quy định về giữ trật tự công cộng.
Người thuê trọ có được tham gia họp tổ dân phố không?
Người đăng ký tạm trú sinh sống trong khu vực thường được mời tham gia các buổi họp, nhất là khi bàn chuyện an ninh, vệ sinh, phòng cháy. Tham gia giúp người thuê nắm thông tin, góp ý những việc ảnh hưởng trực tiếp đến mình.
Chủ trọ có trách nhiệm gì khi người thuê gây ồn?
Chủ trọ nên có nội quy rõ ràng và nhắc nhở người thuê vi phạm. Trách nhiệm pháp lý về hành vi gây ồn thuộc về người thực hiện, nhưng chủ trọ đứng giữa có thể giúp giải quyết nhanh, tránh căng thẳng.
Hàng xóm để xe chắn cửa nhà mình thì sao?
Nói trực tiếp với người để xe hoặc chủ trọ của họ. Nếu chuyện lặp lại, đưa ra tổ dân phố để thống nhất chỗ để xe chung. Tránh tự ý dời, làm hư xe người khác vì có thể dẫn đến tranh chấp lớn hơn.
Có nên đăng chuyện hàng xóm lên mạng xã hội không?
Không nên. Đăng ảnh, video bêu xấu hàng xóm thường làm mâu thuẫn căng hơn, có thể vi phạm quyền về hình ảnh và đời tư. Cách hiệu quả hơn là nói trực tiếp, nhờ chủ trọ hay tổ dân phố hoà giải.
Mới chuyển đến xóm, làm sao để làm quen hàng xóm?
Chào hỏi các nhà kế bên, giới thiệu ngắn về mình, xin số điện thoại người cần liên lạc. Tham gia họp tổ, các buổi dọn vệ sinh chung. Khi nhà hàng xóm có việc, hỏi thăm hay góp tay. Vài tuần là đủ để thành người quen.