Mỗi dịp Tết, các xóm trọ ở Tân Nhựt vắng hẳn vì phần lớn người lao động về quê, nhưng vẫn có những người ở lại: người phải trực ca, người muốn để dành tiền, người quê xa, người có hoàn cảnh riêng. Họ làm Tết theo cách của mình: góp tiền nấu một mâm chung, mua một chậu cúc, gọi video về nhà lúc giao thừa, và chăm sóc nhau trong những ngày xóm vắng.
Bài này dành cho người lần đầu ở lại ăn Tết ở Tân Nhựt, cho chủ trọ muốn chăm người thuê, và cho người gốc muốn hiểu những người hàng xóm tạm thời của mình.
Vì sao nhiều người không về quê
Lý do phổ biến nhất là tiền. Một chuyến về quê ngày Tết gồm vé xe hoặc xăng xe, quà cho cha mẹ, lì xì cho cháu, tiền đi đám đầu năm. Với người mới đi làm hay vừa có biến cố, khoản này có thể bằng một vài tháng dành dụm. Nhiều người chọn gửi tiền về thay cho chuyến đi.
Lý do thứ hai là công việc. Một số nhà máy, kho bãi, bệnh viện, cửa hàng hoạt động xuyên Tết; người được phân trực có thể nhận thêm phụ cấp theo quy định. Tài xế, người giao hàng, bảo vệ thường làm việc cả những ngày đầu năm.
Lý do thứ ba là hoàn cảnh riêng: quê quá xa, đường về mệt, gia đình có chuyện, hoặc đơn giản là muốn nghỉ ngơi một mình sau một năm làm ca. Không ai nên bị phán xét vì không về quê.
Xóm trọ những ngày cuối năm
Từ khoảng hai mươi tháng Chạp, xóm trọ bắt đầu nhộn nhịp theo kiểu khác: người dọn đồ, đóng thùng quà, chở bao gạo, chở chậu mai nhỏ lên xe về quê. Bãi xe trước dãy trọ thưa dần. Đến chiều 28, 29, nhiều dãy chỉ còn vài phòng sáng đèn.
Người ở lại thường gom nhau: phòng này sang phòng kia hỏi "Tết ở lại hả", rồi rủ nhau góp tiền đi chợ. Chủ trọ biết ai ở lại để dặn chuyện điện nước, khoá cổng. Có chủ trọ gốc tặng mỗi phòng ở lại một ít bánh tét, dưa kiệu, mời sang nhà ăn bữa cơm chiều 30.
Tiệm tạp hoá, quán cơm quanh xóm trọ nhiều nơi cũng nghỉ Tết. Người ở lại nên đi chợ trữ đồ từ 28, 29 Tết: gạo, mì, trứng, rau củ để lâu, nước uống, ga nấu ăn. Những ngày đầu năm muốn mua gì phải chạy ra siêu thị, cửa hàng tiện lợi trên các trục đường lớn.
Làm Tết nhỏ trong phòng trọ
Một góc Tết. Một chậu cúc, một cành mai giả, vài trái quýt trên bàn đủ làm phòng có không khí Tết. Không cần nhiều tiền; quan trọng là có chút thay đổi so với ngày thường.
Mâm cơm góp. Vài phòng góp tiền nấu chung một mâm chiều 30: nồi thịt kho hột vịt, canh khổ qua, dưa giá, bánh tét mua sẵn. Người miền Trung thêm món cá, người miền Bắc thêm món gà luộc, mâm Tết xóm trọ thành mâm của nhiều miền.
Thắp nhang vọng về quê. Người quen cúng ông bà thường đặt một bát nhang nhỏ, một đĩa trái cây, thắp nhang lúc chiều 30 hướng về quê. Cách làm tuỳ mỗi người, không có khuôn mẫu.
Gọi về nhà lúc giao thừa. Cuộc gọi video lúc giao thừa là khoảnh khắc nhiều người chờ nhất. Nên sạc đầy điện thoại, kiểm tra mạng trước; đường truyền những phút đầu năm thường nghẽn.
Đi chơi gần. Những ngày đầu năm, đường vào trung tâm thông thoáng, người ở lại có thể đi xem đường hoa, pháo hoa, công viên, chùa chiền ở các nơi trong thành phố. Đi xe máy cẩn thận, không uống rượu bia khi lái xe.
An toàn phòng trọ khi cả dãy vắng người
Những ngày Tết, phòng trọ bỏ trống nhiều, nguy cơ cháy nổ và trộm cắp tăng. Cả người về quê lẫn người ở lại nên chú ý:
- Người về quê: ngắt cầu dao, rút phích các thiết bị, khoá van bình gas, cất đồ có giá trị, nhờ người ở lại hoặc chủ trọ để ý giùm.
- Không để xe máy, xe đạp điện sạc qua đêm trong phòng khi không có người; sạc ở nơi thoáng, có người trông.
- Người ở lại: khi thắp nhang, đốt nến, đặt xa rèm, chăn màn; tắt hẳn trước khi ngủ hay ra ngoài.
- Khoá cổng dãy trọ theo giờ đã thống nhất; thấy người lạ ra vào phòng trống thì báo chủ trọ hoặc công an xã.
- Ghi sẵn số điện thoại khẩn cấp, số chủ trọ; biết vị trí bình chữa cháy nếu dãy trọ có trang bị.
- Không đốt pháo, không tàng trữ pháo nổ — đây là hành vi bị pháp luật cấm.
Chủ trọ có thể nhắc các phòng trước khi về quê bằng một tin nhắn chung, kiểm tra lại cầu dao tổng, đường điện, và trao đổi với người ở lại về việc trông coi.
Chuyện chủ trọ và người ở lại
Ở Tân Nhựt có nhiều chủ trọ là người gốc, nhà ở ngay đầu dãy trọ. Những ngày Tết, họ thành người gần gũi nhất với người thuê ở lại: mời ăn bữa cơm, cho bánh, lì xì con nhỏ. Có nơi chủ trọ miễn hay giảm tiền phòng tháng Tết cho người ở lại trông dãy; có nơi không. Đó là chuyện thoả thuận riêng, không phải nghĩa vụ.
Ngược lại, người thuê ở lại cũng giúp chủ trọ: để ý dãy phòng, tưới cây, báo khi có sự cố điện nước. Một mối quan hệ tốt trong dịp Tết thường kéo dài cả năm sau, và người thuê lâu năm có khi được ưu tiên khi có phòng tốt hơn.
Tết cũng là lúc nhiều người quyết định đổi chỗ ở hoặc đổi việc: có người không quay lại sau Tết, có người dẫn thêm anh em lên. Chủ trọ thường hỏi trước Tết để biết phòng nào sẽ trống, người thuê nên báo sớm nếu có ý định chuyển đi.
Khi buồn vì không được về nhà
Không phải ai ở lại cũng vui. Nhìn xóm vắng, nghe pháo hoa xa xa, xem ảnh gia đình người khác sum họp trên mạng, nhiều người thấy buồn, nhất là người lần đầu xa nhà. Điều này hoàn toàn bình thường.
Cách giúp mình bớt buồn thường rất đơn giản: lên kế hoạch cho mấy ngày Tết thay vì ngồi một chỗ, tìm người cùng ở lại để ăn chung, gọi điện về nhà nhiều hơn ngày thường, ra ngoài đi dạo, ngủ đủ giấc. Người có đạo hay có thói quen đi lễ thì đến nhà thờ, chùa, đình gần nhà dự lễ đầu năm, gặp gỡ người cùng cộng đồng.
Một cách nữa là giúp người khác: phụ chủ trọ dọn dãy phòng, nấu thêm phần cơm cho người cùng xóm đang trực ca, rủ một người mới quen đi dạo. Làm việc gì đó cho người khác thường giúp mình bớt nghĩ về nỗi nhớ nhà, và những ngày Tết ở lại vì thế có kỷ niệm riêng.
Nếu nỗi buồn kéo dài, mất ngủ, không muốn ăn, có suy nghĩ tiêu cực, hãy nói với người thân, bạn bè tin cậy, và tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn. Bên cạnh đó, nên tránh dùng rượu bia để quên buồn; Tết là thời điểm tai nạn giao thông và ẩu đả do rượu tăng cao.
Sau Tết: ngày xóm trọ đông trở lại
Từ khoảng mùng sáu, mùng bảy, người về quê lục tục quay lên. Ai nấy mang theo đồ quê: bao gạo, mắm, khô cá, bánh tét, trái cây vườn. Xóm trọ có mấy ngày như hội: phòng này sang phòng kia cho quà quê, kể chuyện Tết.
Đây là lúc nên kiểm tra lại phòng: điện nước, đồ đạc, khoá cửa. Người ở lại có thể trả lại chìa khoá, đồ được nhờ giữ. Ai không quay lại thì chủ trọ và người quen giúp thu xếp đồ đạc theo thoả thuận.
Nhiều nhà máy có lệ khai xuân, lì xì đầu năm cho công nhân. Nhịp sống trở lại với giờ ca, kẹt xe giờ tan ca trên Quốc lộ 1, quán cơm mở lại, chợ đông lại. Tết ở xóm trọ khép lại, để lại những tình bạn mới của những người cùng ở lại.
Với người ở lại, mấy ngày đầu tuần sau Tết thường là lúc mệt nhất vì vừa làm ca vừa tiếp người về. Nên nghỉ ngơi đủ, đừng thức khuya liên tục ngồi nhậu mừng gặp lại. Những chuyến xe từ quê lên thường đông và kéo dài tới gần rằm tháng Giêng.
Người trực Tết: một ngày làm việc lúc cả thành phố nghỉ
Người trực Tết ở Tân Nhựt làm nhiều nghề: bảo vệ nhà máy, kho bãi; nhân viên vận hành máy chạy liên tục; nhân viên y tế ở các bệnh viện, trạm y tế; nhân viên cửa hàng tiện lợi, cây xăng; tài xế, người giao hàng. Đêm giao thừa, nhiều người đang ở vị trí làm việc chứ không ở nhà.
Ngày trực Tết thường vắng và dài. Nhiều nơi làm việc tổ chức bữa cơm chung cho người trực, có quà, có phụ cấp theo quy định. Người trực nên ăn uống đủ, mang theo đồ ấm nếu trực đêm, giữ điện thoại liên lạc với gia đình. Đi về giữa đêm trên đường vắng, nhất là Quốc lộ 1 nơi xe tải và xe khách chạy nhanh, cần đặc biệt cẩn thận.
Gia đình có người trực Tết có thể dời bữa cơm đoàn viên sang lúc người đó về, hoặc mang cơm đến chỗ làm nếu được phép. Tết không nhất thiết phải đúng giờ khắc; một bữa cơm chung trọn vẹn sau ca trực cũng là Tết.
Một mâm Tết xóm trọ: ví dụ góp chợ cho bốn người
Để người lần đầu ở lại dễ hình dung, dưới đây là một ví dụ giả định cách bốn người ở bốn phòng góp nhau làm mâm cơm chiều 30. Mỗi người nhận một phần việc: một người đi chợ mua thịt, trứng vịt, khổ qua; một người mua bánh tét, dưa kiệu, trái cây; một người lo nồi, chén đũa, dọn bàn; người còn lại nấu chính.
Thực đơn gọn: nồi thịt kho hột vịt nấu một lần ăn được ba bốn ngày, nồi canh khổ qua nhồi thịt, dĩa dưa giá, dĩa bánh tét, đĩa trái cây. Nếu có người quê miền Trung thì thêm nồi cá kho; người miền Bắc thêm đĩa giò, nồi canh măng. Tiền chợ chia đều, ghi lại rõ ràng trong nhóm nhắn tin để không ai ngại.
Mâm cơm có thể dọn ở hành lang dãy trọ, trên chiếc chiếu trải giữa phòng rộng nhất. Có thể mời chủ trọ, mời người ở phòng khác cùng ở lại. Sau bữa ăn, phần thức ăn còn lại chia nhau cất tủ lạnh, ăn tiếp những ngày đầu năm khi quán xá còn đóng cửa.
Câu hỏi thường gặp
Ở lại Tết thì mua đồ ăn ở đâu những ngày đầu năm?
Chợ truyền thống và nhiều quán nhỏ nghỉ vài ngày đầu năm. Siêu thị, cửa hàng tiện lợi trên các trục đường lớn thường mở lại sớm. An toàn nhất là mua trữ gạo, trứng, mì, rau củ để lâu từ 28, 29 Tết.
Làm việc trong dịp Tết có được trả thêm không?
Pháp luật lao động có quy định về tiền lương khi làm việc vào ngày nghỉ lễ, Tết. Mức cụ thể tuỳ trường hợp và theo quy định hiện hành; người lao động nên hỏi công đoàn hoặc bộ phận nhân sự nơi làm việc và giữ lại bảng chấm công.
Người về quê nên làm gì với phòng trọ?
Ngắt điện, khoá van gas, cất đồ có giá trị, đóng cửa sổ, nhờ chủ trọ hoặc người ở lại để ý. Không để xe sạc điện trong phòng. Nếu không quay lại sau Tết, báo chủ trọ sớm để thoả thuận tiền cọc, đồ đạc.
Có nơi nào tổ chức Tết cho công nhân ở lại không?
Ở nhiều địa phương, công đoàn, đoàn thanh niên và doanh nghiệp tổ chức các hoạt động như tặng quà, bữa cơm tất niên, xe đưa công nhân về quê. Chương trình thay đổi theo năm; nên hỏi công đoàn nơi làm việc hoặc theo dõi thông báo của xã.
Đốt nhang trong phòng trọ có an toàn không?
Có thể nếu đặt bát nhang trên mặt phẳng chắc, xa rèm, chăn, giấy tờ, và không để nhang cháy khi ra khỏi phòng hay đi ngủ. Phòng trọ chật, nên mở cửa cho thoáng khói.
Ở lại Tết một mình có nên đi chơi xa không?
Có thể đi chơi trong thành phố, nhưng nên báo cho người quen biết lịch trình, giữ an toàn tài sản, không uống rượu bia khi lái xe. Những ngày đầu năm đường vắng, xe chạy nhanh, cần đi chậm và cẩn thận.