Người từ miền Tây, miền Trung lên Tân Nhựt lập nghiệp: đi làm, ở trọ, giữ nếp quê

Tân Nhựt nằm ở cửa ngõ tây nam TP.HCM, sát Quốc lộ 1 và đầu cao tốc đi miền Tây, gần các khu công nghiệp và kho bãi, nên từ lâu là nơi người lao động từ miền Tây, miền Trung và nhiều tỉnh khác chọn để ở trọ, đi làm và lập gia đình. Nhiều người đến với một túi đồ, ở trọ vài năm, rồi mua đất, cất nhà, đưa cả gia đình lên. Họ là một phần lớn của dân số xã mới.

Bài này không phải hướng dẫn tìm việc hay thuê nhà (các mục khác của trang nói kỹ hơn). Bài kể về con người: vì sao họ đến, sống ra sao, giữ nếp quê thế nào, và cách hai lớp cư dân cũ và mới hiểu nhau.

Vì sao Tân Nhựt hút người đến

Lý do đầu tiên là việc làm. Quanh xã có khu công nghiệp Lê Minh Xuân (một phần nằm trên địa bàn xã), các xưởng sản xuất, kho bãi dọc Quốc lộ 1 và quanh Tân Kiên, cộng với nhu cầu lao động ở Bình Tân láng giềng. Người làm công nhân, thợ hồ, tài xế, bốc xếp, phụ bếp đều tìm được chỗ làm trong bán kính xe máy ngắn.

Lý do thứ hai là đường về quê. Với người miền Tây, Tân Nhựt nằm ngay trên đường về: đi Quốc lộ 1 hay cao tốc TP.HCM – Trung Lương, Bến xe Miền Tây ở Bình Tân cũng không xa. Một người quê Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long có thể về nhà cuối tuần mà không phải băng qua cả thành phố. Đây là điều người trong nghề nhà trọ hay nhắc khi giải thích vì sao khu này có đông người miền Tây.

Lý do thứ ba là chi phí sống. So với các quận trung tâm, phòng trọ, bữa ăn, chợ búa ở vùng ven đô thường mềm hơn, dù mức chênh thay đổi theo thời gian và theo từng khu. Người mới lên thường ở ghép, nấu ăn chung để tiết kiệm.

Những lớp người đến qua các thời kỳ

Người già trong xóm thường kể rằng dân nơi khác về Bình Chánh đã có từ lâu, nhưng làn sóng đông nhất đến khi các khu công nghiệp, nhà xưởng mọc lên ở vùng ven đô tây nam. Lớp đầu tiên là người lao động trẻ, đi một mình, ở trọ tập thể. Nhiều người trong số đó nay đã có gia đình, có con đi học ở trường trong xã, có nhà riêng.

Lớp đến sau thường đi theo người quen, người cùng quê: một người lên trước, tìm được chỗ làm, chỗ trọ rồi rủ anh em, hàng xóm lên. Vì thế mới có những dãy trọ phần lớn là người cùng một tỉnh, thậm chí cùng một huyện. Đi vào đó nghe giọng nói, thấy món ăn, cách treo võng là đoán được quê.

Ngoài người miền Tây còn có người miền Trung (Quảng Ngãi, Bình Định, Quảng Nam, Nghệ An, Thanh Hoá…), người miền Bắc và một số người Khmer từ các tỉnh Tây Nam Bộ. Không có thống kê công khai đáng tin về tỉ lệ từng nhóm ở cấp xã, nên mọi con số lan truyền nên được hiểu là ước đoán.

Đời sống thường ngày của người mới đến

Giờ giấc theo ca. Người làm ca sáng ra khỏi nhà từ khi trời còn tối, ca chiều về lúc khuya, ca đêm ngủ ban ngày. Xóm trọ vì thế không bao giờ yên hẳn, và người ở cùng phải nhường nhau tiếng động.

Ăn chung, nấu chung. Nhiều phòng trọ nấu chung một nồi cơm, góp tiền chợ theo tuần. Món ăn mang dấu quê: canh chua, cá kho, mắm của người miền Tây; mì Quảng, cá nục kho của người miền Trung.

Gửi tiền về quê. Phần lớn người đi làm xa gửi một phần thu nhập về nuôi cha mẹ, con nhỏ ở quê. Nhiều gia đình trẻ để con cho ông bà ở quê nuôi đến tuổi đi học rồi mới đón lên.

Cuối tuần về quê hoặc đi chơi gần. Người quê gần về nhà cuối tuần; người quê xa thì tụ tập đồng hương, nấu nướng, xem bóng đá, đi chợ đêm, ra công viên với con nhỏ.

Học thêm nghề. Một số người vừa làm vừa học lái xe, học nghề sửa xe, nấu ăn, may, để chuyển sang việc ổn định hơn hoặc mở tiệm nhỏ.

Giữ nếp quê ở xứ người

Người miền Tây lên Tân Nhựt vẫn giữ thói quen nấu nồi canh chua khi có cá tươi, kho quẹt khi cuối tháng, đãi bạn bằng nồi lẩu mắm vào dịp vui. Người miền Trung giữ nồi cá kho tiêu, chén mắm nêm, bánh tráng. Những thứ này không chỉ là món ăn mà là cách tự nhắc mình về nhà.

Các dịp giỗ ông bà, nhiều người không về quê được thì gọi điện, gửi tiền, có khi bày một mâm nhỏ ở phòng trọ, thắp nhang vọng về quê. Tết là lúc phân hoá rõ nhất: ai có điều kiện thì về, ai phải trực ca hay muốn tiết kiệm thì ở lại, ăn Tết với bạn bè cùng xóm. Chuyện Tết ở xóm trọ có bài riêng trên trang.

Con của người nhập cư lớn lên ở Tân Nhựt thường nói giọng pha, ăn món của cả hai nơi, coi đây là quê thứ hai. Đến thế hệ này, ranh giới "người gốc" và "người mới" mờ dần, nhất là khi các gia đình đã mua đất, cất nhà, sống cạnh nhau mười mấy năm.

Lên Tân Nhựt sống: điều người đi trước hay dặn

Những lời dặn dưới đây được gom từ kinh nghiệm chung của người lao động ở vùng ven đô, dùng để tham khảo khi mới đến.

Chi tiết thủ tục tạm trú, nhập học, khám bệnh nên kiểm theo quy định hiện hành và hỏi trực tiếp tại UBND xã hoặc nơi tiếp nhận hồ sơ.

Hiểu nhau giữa người gốc và người mới

Va chạm thường gặp không lớn: tiếng ồn ban đêm, chỗ đậu xe, rác, tiếng nhạc trong ngày nghỉ. Phần lớn được giải quyết bằng một câu nói thẳng, một lời xin lỗi. Người gốc cũng hiểu rằng nhờ có người thuê trọ, buôn bán trong xóm mới sống động, con cháu mới có việc làm thêm.

Có những định kiến cần tránh cả hai phía: không gắn nhãn người từ tỉnh này hay tỉnh kia là thế này thế khác, không cho rằng người thuê trọ thì không quan tâm chuyện xóm, cũng không cho rằng người gốc giàu nhờ bán đất mà xem thường người làm công. Mỗi gia đình một hoàn cảnh.

Những việc chung giúp hai bên gần nhau: dọn rác, khơi cống trước mùa mưa, tổ chức Trung thu cho trẻ con trong xóm, giúp nhau khi có người đau ốm. Ở nhiều hẻm, người thuê trọ lâu năm được mời ăn đám giỗ như người trong nhà.

Khi quyết định ở lại lâu dài

Sau vài năm, nhiều gia đình đứng trước câu hỏi: tiếp tục ở trọ hay mua đất, mua nhà ở đây; hay để dành tiền về quê. Không có đáp án chung. Những yếu tố hay được cân nhắc là công việc có ổn định không, con cái học ở đâu, cha mẹ ở quê có cần người chăm, và khả năng tài chính thật sự.

Người đi trước thường dặn: mua đất ở vùng ven đô phải kiểm kỹ pháp lý, quy hoạch, tránh mua giấy tay, tránh khu trũng ngập. Mục nhà ở và đất đai của trang có các bài riêng về chuyện này. Điều quan trọng là quyết định bằng thông tin đã kiểm, không theo lời rủ rê.

Khi đã ở lâu, người mới dần thành người gốc của thế hệ sau. Nhiều người đến Tân Nhựt từ thời còn là huyện Bình Chánh nay đã là chủ nhà trọ, chủ tiệm, đón người cùng quê lên như mình ngày trước.

Phụ nữ đi làm xa: gánh đôi việc nhà và việc xưởng

Trong các xưởng may, chế biến, đóng gói quanh vùng, lao động nữ chiếm phần đông. Nhiều chị vừa làm ca vừa lo cơm nước, con nhỏ, tiền gửi về quê. Một ngày điển hình bắt đầu trước giờ vào ca hơn một tiếng để đưa con gửi nhóm trẻ, kết thúc khi đã tắm cho con, giặt đồ, chuẩn bị đồ ăn cho hôm sau.

Những gánh nặng thầm lặng ít được nói đến: mang thai khi đang làm ca, nuôi con nhỏ trong phòng trọ chật, chồng làm xa, cha mẹ ở quê đau ốm. Các chị thường xoay xở bằng mạng lưới quen biết: người cùng phòng trọ giữ con giùm, người cùng quê cho mượn tiền lúc gấp, chủ trọ cho trễ hạn tiền phòng vài ngày.

Người ngoài có thể giúp bằng những việc nhỏ: nhường chỗ đậu xe gần cửa cho người bế con, giữ yên lặng khi người làm ca đêm ngủ, báo cho nhau khi có lớp học miễn phí, đợt khám sức khoẻ phụ nữ do địa phương tổ chức. Khi gặp chuyện bạo lực gia đình hay bị quấy rối nơi làm việc, phụ nữ có thể tìm đến hội phụ nữ, công đoàn, công an xã; quyền lợi lao động nữ khi mang thai, nuôi con nhỏ được pháp luật lao động bảo vệ.

Người trẻ lớn lên giữa hai quê

Con của thế hệ công nhân đầu tiên nay nhiều em đã học cấp hai, cấp ba, có em đi làm. Các em lớn lên ở Tân Nhựt, đi học ở trường trong xã, có bạn bè là con người gốc lẫn con người nhập cư. Hỏi quê ở đâu, nhiều em ngập ngừng: giấy khai sinh ghi một nơi, quê ba mẹ một nơi, nơi các em lớn lên lại là đây.

Thế hệ này có lợi thế: quen nhịp sống thành phố, dễ tiếp cận trường lớp, việc làm đa dạng hơn cha mẹ. Nhưng các em cũng chịu thiệt: cha mẹ làm ca ít thời gian kèm cặp, phòng trọ chật không có góc học, nhiều em phải nghỉ học sớm đi làm phụ gia đình. Cha mẹ và nhà trường càng sớm trò chuyện về hướng học, hướng nghề càng tốt.

Với các em, những dịp về quê ăn Tết, đám giỗ, đám cưới họ hàng là lúc nối lại với nguồn cội. Giữ tiếng nói, món ăn, câu chuyện quê không làm các em khó hoà nhập; ngược lại, đó là vốn để các em tự tin khi giới thiệu mình.

Câu hỏi thường gặp

Người lao động từ tỉnh khác lên Tân Nhựt thường làm nghề gì?

Phổ biến nhất là công nhân trong các xưởng, khu công nghiệp quanh vùng, rồi đến bốc xếp, tài xế, thợ xây, phụ bếp, bán hàng, giao hàng. Một số người làm một thời gian rồi mở tiệm nhỏ như sửa xe, quán ăn, tạp hoá ngay trong khu trọ.

Có hội đồng hương ở Tân Nhựt không?

Các hội đồng hương thường tổ chức ở cấp thành phố hoặc theo tỉnh, huyện quê. Ở mức xóm trọ, người cùng quê tự liên lạc với nhau qua nhóm nhắn tin, gặp nhau dịp giỗ, Tết, đám tiệc. Hỏi chủ trọ hoặc đồng nghiệp là cách nhanh để tìm người cùng quê.

Mới lên chưa quen ai thì làm gì khi gặp chuyện gấp?

Ghi sẵn số điện thoại của chủ trọ, người quen, nơi làm việc. Khi cấp cứu hay có tai nạn, gọi số khẩn cấp quốc gia và đến cơ sở y tế gần nhất. Khi bị mất đồ, bị lừa, đến công an xã trình báo. Đăng ký tạm trú sớm giúp việc giải quyết nhanh hơn.

Con của người nhập cư có học trường công ở xã được không?

Nguyên tắc chung là học sinh được xét tuyển theo nơi cư trú, gồm cả tạm trú hợp lệ. Hồ sơ, thời gian và chỉ tiêu do cơ quan giáo dục thông báo từng năm. Nên chuẩn bị giấy tờ cư trú sớm và theo dõi thông báo tuyển sinh chính thức.

Người mới đến có nên tham gia họp tổ dân phố, họp ấp không?

Nên, khi được mời. Các buổi họp bàn chuyện đường sá, rác, an ninh, chống ngập, những việc ảnh hưởng trực tiếp đến người thuê trọ. Đi họp cũng là cách để người trong xóm biết mặt, khi có việc dễ giúp đỡ nhau hơn.

Nói giọng quê có bị khó hoà nhập không?

Gần như không. Tân Nhựt là nơi có rất nhiều người từ khắp nơi, giọng nói pha trộn là chuyện bình thường. Điều giúp hoà nhập là cách cư xử: lễ phép với người lớn, giữ trật tự, giữ lời hứa, sẵn lòng giúp việc chung.